GAZETA E LONDRES – 25 vjet nga 11 Shtatori: Amerika dhe bota përkujtojnë gati 3,000 viktimat
Një çerek shekulli pas sulmeve terroriste të 11 Shtatorit 2001, Shtetet e Bashkuara kanë përkujtuar viktimat e një prej ditëve më tragjike në historinë moderne amerikane. Ceremoni përkujtimore u zhvilluan në Nju Jork, në Pentagon dhe në Shanksville të Pensilvanisë, ndërsa homazhe u mbajtën edhe në vende të ndryshme të botës.
Presidenti amerikan Donald Trump drejtoi ceremoninë në Pentagon, ndërsa zëvendëspresidenti JD Vance mori pjesë në ceremoninë përkujtimore në vendin ku dikur qëndronin Kullat Binjake të Qendrës Botërore të Tregtisë në Nju Jork.
Në ceremoninë e Nju Jorkut u mblodhën gjithashtu katër ish-presidentët amerikanë që janë ende gjallë – George W. Bush, Bill Clinton, Barack Obama dhe Joe Biden – së bashku me ish-zonjat e para të Shteteve të Bashkuara.
Momente heshtjeje u mbajtën në oraret kur ndodhën sulmet, ndërsa për rreth katër orë u lexuan emrat e viktimave.
“Nuk do ta harrojmë kurrë”
Në Pentagon, Donald Trump foli për kujtimin e viktimave dhe për trashëgiminë e 11 Shtatorit.
“Sot ripërtërijmë betimin e shenjtë që bëmë për herë të parë në emrat e tyre një çerek shekulli më parë. Ne kurrë, kurrë nuk do ta harrojmë. Kjo është arsyeja pse luftojmë sot”, tha Trump.
Në fjalën e tij, presidenti amerikan e lidhi luftën kundër terrorizmit që pasoi sulmet e vitit 2001 me politikën e tij aktuale të sigurisë kombëtare dhe konfliktin me Iranin.
Trump deklaroi gjithashtu se Republika Islamike e Iranit “nuk do të ketë kurrë një armë bërthamore”.
Në ceremoni morën pjesë edhe anëtarë të kabinetit amerikan dhe ish-sekretarja e Shtetit Condoleezza Rice, e cila ishte pjesë e administratës Bush në kohën e sulmeve.
Shanksville: kujtimi i 40 pasagjerëve dhe ekuipazhit
Një tjetër ceremoni u zhvillua në Shanksville, Pensilvani, aty ku u rrëzua Fluturimi 93 i United Airlines.
Avioni u përplas në një fushë pasi pasagjerët dhe ekuipazhi tentuan të marrin kontrollin e tij nga rrëmbyesit. Të 40 personat në bord humbën jetën.
Ish-presidenti George W. Bush, i cili ndodhej në detyrë më 11 Shtator 2001, iu bashkua Barack Obamës, Bill Clintonit dhe Joe Bidenit në përkujtimin e kësaj tragjedie.
Kujtimet e të mbijetuarve: “Një zhurmë si shpërthim”
Përtej ceremonive zyrtare, 25-vjetori solli edhe dëshmi personale nga të mbijetuarit.
Janice Brooks ishte zhvendosur në Nju Jork vetëm disa javë përpara sulmeve për të nisur atë që e kishte quajtur “aventurën më të madhe” të jetës së saj. Ajo punonte në një kompani që kishte zyrat në katin e 84-t të Kullës Jugore të Qendrës Botërore të Tregtisë.
Ajo i tregoi BBC-së se ndodhej në zyrë kur avioni i parë goditi Kullën Veriore.
Teksa po evakuohej nga ndërtesa, avioni i dytë goditi Kullën Jugore.
Brooks kujton një zhurmë jashtëzakonisht të fuqishme dhe skenat e tmerrshme që pasuan. Në një moment, ajo pa se aty ku duhej të ishte zyra e saj ishte krijuar një “vrimë e madhe e hapur”.
11 Shtatori nuk përfundoi atë ditë
Një pjesë tjetër e ceremonive u përqendrua te mijëra njerëzit që humbën jetën në vitet pas sulmeve nga sëmundjet e lidhura me ekspozimin ndaj pluhurit dhe tymit të shkaktuar nga shembja e Kullave Binjake.
Për këtë arsye, këtë vit në ceremoninë e Nju Jorkut u shtua edhe një moment i veçantë për të nderuar këta viktima.
Sipas autoriteteve shëndetësore amerikane, numri i personave që kanë vdekur nga sëmundje të lidhura me ekspozimin pas sulmeve është tashmë më shumë se trefishi i numrit të njerëzve të vrarë drejtpërdrejt më 11 Shtator.
“25 vjet dhe ende nuk kemi drejtësi”
Një nga momentet më të forta të ceremonisë në Nju Jork ishte fjalimi i Terry Strada, kryetares kombëtare të organizatës 9/11 Families United dhe e veja e Tom Stradës, i cili humbi jetën në sulmet terroriste.
Me emocione, ajo foli për dhimbjen që nuk është zbehur me kalimin e kohës.
“Më mungon gjithnjë e më shumë me çdo vit që kalon”, tha ajo për bashkëshortin e saj.
Më pas, Strada kritikoi Arabinë Saudite dhe atë që ajo e konsideron si dështim të autoriteteve amerikane për të kërkuar përgjegjësi për rolin e pretenduar të mbretërisë.
“Si është e mundur që kanë kaluar 25 vjet dhe ende nuk kemi drejtësi për rolin që luajti Arabia Saudite në vrasjen tuaj?”, tha ajo.
Fjalimi i saj u prit me duartrokitje nga të pranishmit.
Shumica e 19 rrëmbyesve të avionëve ishin shtetas sauditë, ndërsa sulmet u planifikuan dhe u drejtuan nga Osama bin Laden, themeluesi i Al-Kaedës. Megjithatë, Arabia Saudite ka mohuar vazhdimisht çdo përfshirje në sulme. Komisioni amerikan i 11 Shtatorit nuk gjeti prova se qeveria saudite, si institucion, kishte financuar Al-Kaedën.
Homazhe edhe në Londër
Përvjetori u shënua edhe jashtë Shteteve të Bashkuara.
Në Londër, një ceremoni përkujtimore u zhvillua në Buckingham Palace, ku morën pjesë Sekretari i Jashtëm britanik Ed Miliband dhe ambasadori amerikan në Mbretërinë e Bashkuar.
Homazhe u mbajtën gjithashtu në vende të tjera, duke dëshmuar se kujtimi i 11 Shtatorit tashmë i përket jo vetëm historisë amerikane, por edhe kujtesës kolektive ndërkombëtare.
Gander: qyteti kanadez që hapi dyert për mijëra njerëz
Një prej historive më prekëse të solidaritetit pas 11 Shtatorit u kujtua në Gander, Newfoundland, në Kanada.
Pas mbylljes së hapësirës ajrore amerikane, mijëra pasagjerë që ndodheshin në 38 avionë të devijuar u detyruan të uleshin në këtë qytet të vogël kanadez.
Banorët e Ganderit hapën shtëpitë, shkollat dhe ambientet publike për të strehuar dhe ushqyer udhëtarët.
Ambasadori amerikan në Kanada, Pete Hoekstra, e vlerësoi këtë akt solidariteti.
“Kur njerëzit në Amerikë dëgjojnë fjalën Gander, zemrat tona zbuten”, tha ai, duke falënderuar qytetin dhe Kanadanë për miqësinë dhe sakrificat e përbashkëta.
Por marrëdhëniet aktualisht të tensionuara mes Uashingtonit dhe Otavës, për shkak të luftës tregtare, u reflektuan edhe në ceremoninë e përkujtimit. Disa banorë të Ganderit kishin kërkuar më herët anulimin e ftesës për Hoekstran.
Fjalimi i ambasadorit, megjithatë, u prit me duartrokitje.
Ish-kryeministri kanadez Jean Chrétien, në një fjalim të veçantë, përcolli një mesazh të fortë për aleatët amerikanë:
“Mos e ngatërroni kurrë bujarinë tonë me dobësinë.”
Fjalët e tij u pritën me ovacione në këmbë.
110 kate për të nderuar heronjtë
Edhe në Milano, Itali, u zhvillua një ceremoni simbolike.
Zjarrfikës italianë dhe amerikanë u ngjitën së bashku në 110 kate të Kullës Galfa, duke rikrijuar simbolikisht lartësinë e Kullave Binjake.
Të veshur me uniformat e tyre dhe duke mbajtur pajisjet e punës, ata nderuan kujtimin e zjarrfikësve, policëve, punonjësve të emergjencave dhe të gjithë atyre që humbën jetën duke u përpjekur të shpëtonin të tjerët.
Një çerek shekulli më pas
25 vjet pas 11 Shtatorit, plagët janë ende të hapura.
Për disa, kjo është një ditë kujtimi. Për të tjerë, një ditë dhimbjeje. Për familjet e viktimave, koha nuk e ka zbehur humbjen.
Më 11 shtator 2001, katër avionë të rrëmbyer ndryshuan përgjithmonë historinë e Shteteve të Bashkuara dhe të botës: dy u përplasën me Kullat Binjake në Nju Jork, një goditi Pentagonin dhe i katërti u rrëzua në Pensilvani.
Gati 3,000 njerëz u vranë atë ditë. Mijëra të tjerë do të përballeshin me pasojat shëndetësore në vitet që pasuan.
Njëzet e pesë vjet më vonë, emrat e tyre vazhdojnë të lexohen.
Dhe mesazhi që përsëritet çdo 11 shtator mbetet i njëjtë:
Nuk do të harrohen.
