GAZETA E LONDRES – Abdurrahman Përmeti, mësuesi i parë në Mat
Nga Hasan Pasha
Abdurrahman Përmeti zë një vend të veçantë në historinë e arsimit shqiptar, veçanërisht në krahinën e Mati, ku ai përmendet si një ndër mësuesit e parë që i kushtoi jetën përhapjes së dijes dhe gjuhës shqipe.
Veprimtaria e tij lidhet me një nga periudhat më të vështira për arsimin kombëtar, fundin e shekullit XIX dhe fillimin e shekullit XX, kur Shqipëria ndodhej ende nën sundimin osman. Në atë kohë, përdorimi i gjuhës shqipe në shkolla ishte i kufizuar, ndërsa hapja e shkollave shqipe shpesh pengohej. Pikërisht në këto rrethana, figura si Abdurrahman Përmeti morën përsipër një mision të rëndësishëm: të edukonin brezat e rinj dhe të ruanin identitetin kombëtar.
Ai njihet si një nga pionierët që ndihmoi në hapjen dhe funksionimin e shkollave të para në zonën e Matit. Mësimdhënia në atë kohë nuk ishte thjesht një profesion, por një akt atdhetarie. Përmeti dhe bashkëkohësit e tij shpesh punonin në kushte të vështira, pa tekste të mjaftueshme, pa ambiente të përshtatshme dhe nën rrezikun e ndëshkimeve nga autoritetet. Megjithatë, përkushtimi i tyre ndaj arsimit dhe gjuhës shqipe ishte më i fortë se çdo pengesë.
Roli i tij nuk kufizohej vetëm në mësimin e shkrim-leximit. Ai kontribuoi në formimin e vetëdijes kombëtare te nxënësit dhe komuniteti, duke i mësuar ata të vlerësonin gjuhën, kulturën dhe historinë e tyre. Në këtë kuptim, puna e tij lidhet ngushtë me idealet e Rilindjes Kombëtare Shqiptare, e cila e shihte arsimin si themelin e përparimit dhe të lirisë.
Edhe pse dokumentacioni i shkruar për jetën e tij mund të jetë i kufizuar, kujtesa kolektive e banorëve të Matit e ruan figurën e tij si një mësues të përkushtuar dhe si një njeri që la gjurmë të rëndësishme në historinë lokale. Ai përfaqëson sakrificën dhe idealizmin e brezit të parë të mësuesve shqiptarë, të cilët ndërtuan themelet e arsimit në vend.
Abdyrrrahman Përmeti lindi në vitin 1880 në qytetin e Përmetit, në një periudhë kur Perandoria Osmane ende ushtronte kontroll mbi trojet shqiptare dhe kur arsimi në gjuhën shqipe përballej me kufizime të shumta. Arsimin fillor e mori në vendlindje, por më pas, si shumë bashkëkohës të tij, u detyrua të emigrojë drejt Stambollit për të vazhduar studimet. Në këtë qendër të rëndësishme kulturore dhe politike, ai ndoqi një shkollë qytetëse, të cilën e përfundoi me rezultate të mira, duke fituar një bazë solide arsimore dhe kulturore.
Qëndrimi në Stamboll pati një ndikim të thellë në formimin e tij ideor dhe patriotik. Ai u përfshi në rrethet e emigracionit shqiptar dhe u njoh nga afër me figura të rëndësishme të Rilindjes Kombëtare, si Sami dhe Naim Frashëri. Kontakti me këto personalitete ndikoi ndjeshëm në ndërgjegjësimin e tij kombëtar, duke e orientuar drejt një angazhimi aktiv në shërbim të çështjes shqiptare. Në këtë periudhë, ai jo vetëm që përvetësoi dije, por edhe përqafoi idealet e lirisë dhe të përhapjes së gjuhës shqipe si shtyllë themelore e identitetit kombëtar.
Rreth vitit 1908, në një kohë ndryshimesh të rëndësishme politike në Perandorinë Osmane, Abdyrrrahman Përmeti u vendos në krahinën e Matit. Ardhja e tij në këtë zonë përbën një moment kyç për zhvillimin e arsimit shqip në këtë trevë. Fillimisht, ai ushtroi detyrën e mësuesit në një mejtep turk në fshatin Lis, por paralelisht zhvilloi një aktivitet të fshehtë patriotik, duke u mësuar nxënësve gjuhën shqipe me abetare të siguruara nga Stambolli. Ky veprim përbënte një akt të guximshëm në kushtet kur mësimi i shqipes shpesh ndalohej ose kufizohej nga autoritetet.
Pas shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, veprimtaria e tij mori një dimension më të hapur dhe më të organizuar. Ai u bë një ndër figurat kryesore të arsimit në Mat, duke kontribuar jo vetëm si mësues, por edhe si organizator dhe drejtues i procesit arsimor. Në vitin 1922, në këtë krahinë funksiononin disa shkolla, ndër të cilat në Lis, Bejn, Derjan, Kurdari dhe Fullqet. Të dhënat e kohës tregojnë se në Lis, ku ai jepte mësim, kishte rreth 220 shtëpi me afro 1200 banorë dhe një pjesëmarrje të konsiderueshme të nxënësve në shkollë, çka dëshmon për ndikimin e tij në rritjen e ndërgjegjësimit arsimor të popullsisë.
Një aspekt i rëndësishëm i veprimtarisë së Abdyrrrahman Përmetit ishte edhe përgatitja e kuadrove të rinj arsimorë. Pas ndjekjes së një kursi pedagogjik në Tiranë në vitin 1917, ai u kthye në Mat dhe organizoi grupe të rinjsh, të cilët i trajnoi në gjuhën shqipe dhe në metodat e mësimdhënies. Këta nxënës u bënë më vonë mësues në zona të ndryshme të krahinës, duke përhapur më tej arsimin dhe gjuhën shqipe. Kështu, ndikimi i tij nuk mbeti i kufizuar vetëm në klasën ku ai jepte mësim, por u shtri në një rrjet më të gjerë arsimor.
Ai vazhdoi të punonte si mësues në Lis deri në vitin 1934, kur doli në pension në moshën 54-vjeçare. Megjithatë, edhe pas daljes në pension, ai mbeti një figurë e respektuar dhe e nderuar në komunitet. Gjatë gjithë jetës së tij, ai punoi në kushte të vështira, shpesh pa mbështetje financiare të mjaftueshme, madje edhe pa pagesë për periudha të gjata. Përkushtimi i tij ndaj arsimit dhe misionit të tij kombëtar u mbështet kryesisht nga populli, i cili e vlerësonte lart kontributin e tij.
Vlerësimi institucional për veprën e tij erdhi në vitet ’60, kur ai u dekorua me “Urdhrin e Punës, klasi i parë” për kontributin e shquar në edukimin e brezave të rinj. Gjithashtu, në vitin 1962, ai mori pjesë në festimet e 50-vjetorit të shpalljes së Pavarësisë në Vlorë, një ngjarje simbolike që kurorëzonte përpjekjet e brezit të tij për liri dhe arsim kombëtar.
Abdyrrrahman Përmeti ndërroi jetë më 7 shkurt 1971, në moshën 91-vjeçare, në fshatin Lis të Matit, ku kishte kaluar pjesën më të madhe të jetës së tij në shërbim të arsimit. Figura e tij mbetet një simbol i përkushtimit, sakrificës dhe idealizmit të mësuesit shqiptar. Trashëgimia e tij pedagogjike dhe patriotike vazhdon të përbëjë një burim frymëzimi për brezat e rinj dhe një dëshmi e rëndësisë së arsimit në ndërtimin e identitetit kombëtar.
Një monografi e plotë do të ishte detyrim moral dhe patriotik jo thjeshtë për mësuesin e parë në Mat, Abdurrahman Përmeti, por për këtë burrë fisnik, patriot, kontribues për arsimin.
