GAZETA E LONDRES – Nga protesta për Zvërnecin te partia pa program: Revoltë qytetare apo projekt i fshehtë politik?
Nga Kujtim Vani
Tetë ditë protestë para Kryeministrisë kanë nxjerrë në pah jo vetëm kundërshtimin ndaj projektit turistik në Zvërnec, por edhe një pakënaqësi të thellë qytetare ndaj mënyrës se si është qeverisur Shqipëria gjatë tre dekadave të fundit. Thirrjet për largimin e figurave kryesore politike, denoncimet për emigracionin masiv, korrupsionin, drejtësinë, arsimin dhe shëndetësinë tregojnë se protesta ka tejkaluar prej kohësh kufijtë e një kauze mjedisore. Megjithatë, ndërsa revolta qytetare duket e sinqertë dhe e mbështetur në shqetësime reale, disa zhvillime të ditëve të fundit kanë ngritur pikëpyetje serioze mbi drejtimin që po merr kjo lëvizje.
Thirrja për mbledhjen e 3000 firmave për krijimin e një partie të re politike, pa një program të qartë, pa një vizion të shpallur publikisht dhe pa drejtues që marrin përgjegjësi para qytetarëve, ngre dyshime legjitime. A kemi të bëjmë me lindjen e një alternative të re politike apo me një përpjekje për të shfrytëzuar zemërimin e njerëzve të ndershëm që dolën në shesh për kauza konkrete? Po ashtu, shtyrja e protestës për në 10 qershor ngre pyetjen nëse kjo është një strategji për të zgjeruar mobilizimin apo një pauzë që rrezikon t’i zbehë energjinë dhe vrullin protestës.
Këto janë disa nga dilemat që meritojnë një analizë më të thellë, përtej sloganeve dhe emocioneve të momentit.
1. Nga Zvërneci te pakënaqësia e përgjithshme
Fillimisht protesta u ngrit kundër projektit turistik në zonën e Zvërnecit dhe Nartës, një çështje konkrete që lidhet me mjedisin, pronat dhe zhvillimin ekonomik. Por shumë shpejt ajo u shndërrua në një tribunë të pakënaqësive të akumuluara: emigracioni, korrupsioni, drejtësia, arsimi, shëndetësia dhe dominimi i politikës nga të njëjtët emra prej dekadash.
Kjo është një dukuri e zakonshme në protesta spontane. Një kauzë konkrete shërben si shkëndijë, ndërsa më pas dalin në sipërfaqe frustrime më të thella shoqërore.
Megjithatë, këtu lind një problem: sa më shumë zgjerohen kërkesat, aq më pak e qartë bëhet kauza. Një protestë që kërkon njëkohësisht anulimin e një investimi, largimin e Ramës, largimin e Berishës, qeveri teknike, kthimin e emigrantëve dhe reformimin e shtetit, rrezikon të humbasë fokusin.
2. Ideja e krijimit të një partie me 3000 firma
Kjo është pika më interesante dhe më e diskutueshme.
Në parim, krijimi i një partie të re është e drejtë demokratike. Shqipëria ka nevojë për alternativa të reja politike.
Por pyetja kryesore është:
Çfarë partie? Me çfarë programi? Me çfarë vizioni? Me çfarë drejtuesish?
Një parti nuk krijohet vetëm me zemërim.
Një parti politike kërkon:
- ideologji ose filozofi politike;
- program ekonomik;
- program për drejtësinë;
- vizion për integrimin europian;
- strukturë organizative;
- drejtues që mbajnë përgjegjësi publike.
Nëse dikush kërkon 3000 firma pa paraqitur paraprakisht këto elemente, atëherë lind dyshimi se po kërkon të shfrytëzojë energjinë e protestës për një projekt personal ose grupor.
Njerëzit që dalin në protestë nuk dalin domosdoshmërisht për të themeluar një parti. Shumë prej tyre mund të kenë dalë vetëm për të mbrojtur një kauzë specifike, si Zvërneci ose pakënaqësitë ndaj qeverisjes.
Prandaj është legjitime të shtrohet pyetja:
A po përdoret revolta qytetare si trampolinë politike nga individë që nuk kanë legjitimitet publik?
Kjo nuk mund të përjashtohet.
3. A e dobëson protestën pauza deri më 10 qershor?
Ka dy mënyra për ta parë.
Argumenti që e forcon protestën
Organizatorët mund të pretendojnë se:
- u japin kohë qytetarëve nga rrethet të organizohen;
- rritet mobilizimi kombëtar;
- shmanget lodhja e protestuesve të përditshëm.
Argumenti që e dobëson protestën
Historikisht, protestat që ndërpresin ritmin e përditshëm shpesh humbasin vrullin.
Energjia emocionale është elementi më i rëndësishëm në një protestë.
Kur protesta kalon nga: “jemi çdo ditë në shesh,” në “shihemi pas një jave”, interesi mediatik bie dhe pjesëmarrësit shpërndahen.
Prandaj ekziston rreziku real që 10 qershori të rezultojë me më pak pjesëmarrës sesa ditët e para.
4. Çështja e Zvërnecit: dëm apo përfitim për Shqipërinë?
Kjo është një çështje komplekse.
Mbështetësit e investimit argumentojnë:
- sjell investime të huaja;
- krijon vende pune;
- rrit turizmin elitar;
- sjell të ardhura për ekonominë.
Kundërshtarët argumentojnë:
- cenon zonat e mbrojtura;
- privatizon hapësira publike;
- krijon precedent të rrezikshëm për mjedisin;
- përfitimet për komunitetin lokal janë të kufizuara.
Pyetja nuk është nëse duhet apo jo investimi.
Pyetja është:
A respektohen ligjet mjedisore, interesi publik dhe transparenca?
Nëse po, investimi mund të jetë pozitiv.
Nëse jo, kundërshtimi është legjitim.
5. Pse nuk protestohet për kullat?
Kjo është një kritikë që dëgjohet shpesh.
Shumë qytetarë pyesin pse ka protesta për Zvërnecin, ndërsa nuk ka protesta të ngjashme për:
- zhvillimin urban në Tiranë;
- kullat në qendër;
- çështjet e lejeve të ndërtimit;
- transformimin e hapësirave publike.
Kjo krijon perceptimin e standardeve të dyfishta.
Megjithatë, organizatorët mund të kundërpërgjigjen se një protestë nuk mund të trajtojë çdo problem njëherësh dhe se Zvërneci ishte pika që ndezi reagimin.
6. Pse nuk pati protesta të mëdha për Ballukun, Veliajn, Ilir Beqajn, Kokën apo çështje të tjera?
Kjo pyetje prek një problem më të thellë të shoqërisë shqiptare.
Në Shqipëri protestat shpesh nuk organizohen sipas peshës së skandalit, por sipas aftësisë për mobilizim.
Ka pasur shumë akuza publike dhe hetime ndaj figurave politike, por pak protesta qytetare të qëndrueshme.
Kjo ka krijuar bindjen te shumë qytetarë se reagimi publik është selektiv dhe jo gjithmonë proporcional me rëndësinë e çështjes.
Përfundim
Problemi kryesor i kësaj proteste duket se nuk është mungesa e zemërimit qytetar. Zemërimi ekziston dhe është real.
Problemi është mungesa e një platforme të qartë.
Nëse protesta mbetet vetëm te sloganet “Rama në burg” dhe “Berisha në burg”, ajo vështirë se do të prodhojë ndryshim politik afatgjatë.
Nëse synohet krijimi i një partie të re, qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë para se të japin firmën:
- kush janë themeluesit;
- cili është programi;
- cili është vizioni ekonomik;
- si do të financohet;
- kush do ta drejtojë.
Pa këto përgjigje, ekziston rreziku që energjia e njerëzve të ndershëm që kanë dalë në protestë të përdoret si kapital politik nga individë që ende nuk kanë paraqitur asnjë alternativë konkrete për qeverisjen e vendit.
