GAZETA E LONDRES – Reforma territoriale: një proces i domosdoshëm, por ende pa garanci besueshmërie
Opinion nga Kujtim VANI
Nisja e dëgjesave publike për Reformën Administrativo-Territoriale vjen në një moment kur besimi publik tek reformat e mëdha institucionale mbetet i brishtë. Ndërsa qeveria e paraqet këtë proces si një hap të domosdoshëm për përmirësimin e qeverisjes vendore, përvoja e reformës së vitit 2014 imponon një analizë më të thellë dhe më kritike mbi atë që është arritur realisht dhe çfarë ka mbetur peng.
Reforma e një dekade më parë u prezantua si një zgjidhje për fragmentimin administrativ dhe dobësinë e njësive vendore. Në praktikë, ajo prodhoi bashki më të mëdha, por jo domosdoshmërisht më efikase. Shumë prej tyre vazhdojnë të përballen me mungesë kapacitetesh, varësi të lartë financiare nga qeveria qendrore dhe vështirësi në ofrimin e shërbimeve cilësore për qytetarët, veçanërisht në zonat rurale.
Sot, ndërsa ministri Ervin Demo prezanton një analizë të re dhe nevojën për rishikim, pyetja thelbësore mbetet: a është ky një reflektim real mbi dështimet, apo një proces i ri i orientuar nga interesa politike? Debatet në Komisionin e Posaçëm tregojnë qartë se rreziku i politizimit është i lartë. Fokusimi i opozitës tek numri i bashkive dhe reagimi mbrojtës i mazhorancës krijojnë një klimë ku substanca e reformës rrezikon të humbasë përballë retorikës politike.
Thirrjet për një proces të bazuar në të dhëna, si ato të bëra nga Arbjan Mazniku, janë të mirëpritura në parim. Por përvoja shqiptare tregon se transparenca shpesh mbetet në nivel deklarativ. Pa një mekanizëm real llogaridhënieje dhe pa përfshirje të sinqertë të ekspertëve të pavarur, ekziston rreziku që “dëgjesat publike” të reduktohen në formalitete pa ndikim real në vendimmarrje.
Një tjetër problem thelbësor është mungesa e një vizioni të qartë për decentralizimin. Ndryshimi i kufijve administrativë nuk mjafton nëse nuk shoqërohet me transferim real kompetencash dhe burimesh financiare. Përndryshe, bashkitë mbeten struktura të dobëta, të varura nga vendimmarrja qendrore dhe të paafta për të ndërtuar politika zhvillimore afatgjata.
Në këtë kuadër, reforma aktuale rrezikon të përsërisë gabimet e së kaluarës: një proces i drejtuar nga lart, me pjesëmarrje të kufizuar reale dhe me rezultate të diskutueshme në terren. Ndërkohë, qytetarët – të cilët duhet të jenë përfituesit kryesorë – mbeten shpesh jashtë debatit real, të përfaqësuar më shumë në letër sesa në praktikë.
Në fund, një reformë territoriale nuk është thjesht një ushtrim teknik apo një rikonfigurim hartash. Ajo është një test i drejtpërdrejtë i vullnetit politik për të ndërtuar institucione funksionale dhe të përgjegjshme. Nëse ky proces nuk arrin të garantojë transparencë, përfshirje dhe mbi të gjitha rezultate konkrete, atëherë ai rrezikon të perceptohet si një tjetër reformë në letër – një cikël i përsëritur premtimesh pa ndryshim real.
