Venecia rrëzon Ilir Metën për zgjedhjet e 30 qershorit

“Partitë politike mbështeten në lirinë e shoqërimit, siç thuhet në Kushtetutën e Shqipërisë: [P] partitë politike krijohen lirshëm” dhe posedojnë autonomi në vendosjen se si të arrihet synimet e tyre. Partitë politike janë shoqata private që përfaqësojnë pikëpamjet e anëtarëve të tyre, pa detyrimin për të përfaqësuar një pjesë të shoqërisë dhe pa detyrimin për të marrë pjesë në zgjedhje, pavarësisht se kjo mund të jetë një nga objektivat e tyre kryesore. Bojkotimi mund të jetë pra një mjetet e veprimtarisë politike,”-thuhet ndër të tjera në përfundimin e Komisionit të Venecias.

Më 15 korrik, Gjykata Kushtetuese vendosi të pezullojë gjykimin për legjitimitetin e zgjedhjeve vendore të 30 qershorit të 2019 dhe t’i drejtohet Komisionit të Venecias për një opinion lidhur me kompetencat e saj për këtë çështje.

OPINIONI I PLOTË I KOMISIONIT TË VENECIAS: 

Me letrën e datës 9 korrik 2021, z. Vitore Tusha, Kryetare e Gjykatës Kushtetuese të Shqipërisë, kërkoi një opinion “amicus curiae” nga Komisioni i Venecias mbi tre pyetje të ngritura nga Gjykata në kuadrin e dy padive të ngritura nga Shoqata e Bashkive të Shqipërisë. Shoqata kishte ngritur një padi duke sfiduar kushtetutshmërinë e zgjedhjeve lokale të mbajtura më 30 qershor 2019 dhe më pas vlefshmërinë e zgjedhjes së kryetarëve që u vendosën në detyrë. Shoqata gjithashtu ngriti një padi duke sfiduar procedurat për regjistrimin e partisë Bindja Demokratike.

Pyetjet e paraqitura në Komisionin e Venecias janë këto:

Pyetja nr. 1: A mund të interpretohet neni 131, pika 1, shkronja “e”, i Kushtetutës se Gjykata Kushtetuese ka juridiksion për të vlerësuar kushtetutshmërinë e procesit zgjedhor?

Pyetja nr. 2: Duke qenë se parimi i periodicitetit të zhvillimit të zgjedhjeve vendore dhe ai i pluralizmit politik janë parashikuar si parime themelore kushtetuese, cili do të ishte raporti mes tyre në një situatë ku rrezikohet cenimi i secilit parim? Cili parim do të prevalonte mbi tjetrin?

Pyetja nr. 3: Në një situatë të një klime pasigurie juridike, a ka cenuar sjellja e autoriteteve publike dhe e partive politike të drejtën e votuesve për të pasur mundësi kuptimplotë zgjedhjeje? A duhej ata të siguronin interesin më të lartë të votuesve?

Komisioni i Venecias do t’i përgjigjet tre pyetjeve të paraqitura duke propozuar interpretime të mundshme të Kushtetutës së Shqipërisë dhe legjislacionit përkatës bazuar në normat dhe standardet përkatëse ndërkombëtare, përfshirë dokumentet referuese të Komisionit të Venecias. Komisioni i Venecias do të përmbahet nga krijimi i çdo interpretimi të fortë dhe autoritar nga ana Kushtetutës së Shqipërisë dhe të çdo legjislacioni të lidhur me të. Vetëm Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë mund të shqiptojë interpretimin përfundimtar të Kushtetutës së Shqipërisë. Është e rëndësishme t’i referohemi kontekstit të çështjes aktuale për të zhvilluar opinionin. Kryetari i Kuvendit të Shqipërisë shpjegoi se me kërkesën e opinionit, Kuvendi po kërkonte këshilla për një procedurë të nisur për fajësimin e presidentit në anulimin e zgjedhjeve locale dhe shtyrjen e tyre. Venecia doli në përfundimin se “në mungesë të një dispozite statutore për këtë çështje, presidenti mund të anulojë zgjedhjet për organet e qeverisjes vendore vetëm në një situatë që plotëson kriteret për marrjen e masave emergjente. Edhe atëherë Presidenti ka nevojë për një bazë specifike – ad hoc – ligjore për të shtyrë zgjedhjet. “

III. Përgjigjia e pyetjes nr. 1 lidhur me kompetencën e Gjykatës Kushtetuese

Neni 13 i Kushtetutës përcakton se “[qeverisja lokale] në Republikën e Shqipërisë bazohet në parimin e decentralizimit të pushtetit dhe ushtrohet sipas parimit të autonomisë vendore. Nenet 108 deri 115 të Kushtetutës merren me qeverisjen vendore në përgjithësi dhe përcaktojnë organet e qeverisjes vendore, funksionimin dhe kompetencat e tyre. Më konkretisht, neni 108 (1) i Kushtetutës përcakton se bashkitë janë njësitë e qeverisjes vendore dhe se vetërregullohen me ligj në pavarësi nga institucionet qendrore shtetërore.

Neni 109 i Kushtetutës përcakton këshillat bashkiakë dhe kryetarët e bashkive zgjidhen çdo katër vjet me zgjedhje të drejtpërdrejta dhe me votim të fshehtë.

Sipas nenit 131 (1) e) të Kushtetutës, “ Gjykata Kushtetuese vendos për: […] e) çështjet që lidhen me zgjedhshmërinë dhe pajtueshmërinë në marrjen e funksioneve të Presidentit të Republikës. Kështu, dispozita përcakton kompetencën e Gjykatës Kushtetuese për t’u marrë me “verifikimin e zgjedhjeve” dhe “zgjedhshmërinë” (përshtatshmëria për t’u zgjedhur) të “funksionarëve të organeve të parashikuara në Kushtetutë”.

Për të vlerësuar nëse Gjykata Kushtetuese ka kompetencën mbi kushtetutshmërinë e zgjedhjeve vendore të vitit 2019, është së pari e nevojshme të sqarohet kuptimi i kësaj dispozite dhe në radhë të parë nëse shprehja “funksionarët e organeve të parashikuara në Kushtetutë” mund të përfshijë zyrtarë të zgjedhur vendorë, siç janë ata që u zgjodhën pas zgjedhjeve vendore të vitit 2019 për bashkitë e Shqipërisë.

Në kuadrin e reformës së dekriminalizimit 2015, Ligji Nr. 137/2015 futi në Kushtetutë një nen të ri 6/1: “[i] ndalohet zgjedhja, emërimi ose ushtrimi i funksionit publik në një nga organet e parashikuara në këtë Kushtetutë ose të përcaktuara me ligj, nëse vërtetohen rrethana që minojnë integritetin e funksionarit public

Tani lind pyetja nëse bashkitë janë “organe të parashikuara në Kushtetutë” në kuptimin e nenit 131 (1) e). Pjesa e gjashtë e Kushtetutës, e cila i dedikohet qeverisjes vendore dhe përmend këshilltarët dhe kryetarët e bashkive në disa raste thuhet se: Nëse neni 131 (1) e) duhet kuptuar në përputhje me nenin 6/1 siç është propozuar më sipër, organet e qeverisjes vendore janë organe “të parashikuara në Kushtetutë” dhe jo “të përcaktuara me ligj”.

Edhe duke supozuar se organet e qeverisjes vendore mbulohen nga Neni 131 (1) e) i Kushtetutës, kjo nuk nënkupton “ipso iure” që Gjykata Kushtetuese është kompetente për të trajtuar mosmarrëveshjet elektorale në terren.

Dispozita e vetme kushtetuese në lidhje me kontrollin e një Gjykate Kushtetuese mbi organet e qeverisjes vendore është në nenin 115.5, qëllimi i të cilit nuk ka lidhje për zgjedhjen e organeve të qeverisjes vendore, dhe për këtë arsye nuk ndihmon në përgjigjen e pyetjes.

Neni 6 i Kushtetutës parashikon që “[organizimi dhe funksionimi i organeve të parashikuara nga kjo Kushtetutë rregullohen nga ligjet e tyre përkatëse, përveç rasteve kur kjo Kushtetutë parashikon ndryshe”. Prandaj nuk është e sigurtë që Gjykata Kushtetuese mund të ketë kompetencë për zgjedhjet vendore nëse legjislacioni përkatës nuk parashikon ndonjë çështje të caktuar.

Komisioni i Venecias vëren në këtë drejtim se Ligji për Gjykatën Kushtetuese

– e cila u ndryshua në vitin 2016 pas ndryshimit të nenit 131 (1) e) të Kushtetutës, rregullon në mënyrë eksplicite procedurën në lidhje me kontrollin e përshtatshmërisë dhe pajtueshmërisë së Presidentit të Republikës (neni 64) dhe anëtarëve të parlamentit (neni 66). Megjithatë, ky ligj nuk parashikon ndonjë procedurë të ngjashme për “funksionarët e organeve të parashikuara në Kushtetutë”, të cilat u shtuan në vitin 2015.

As Kodi Zgjedhor nuk përmend një kompetencë të Gjykatës Kushtetuese në fushën e zgjedhjeve vendore. Kjo nuk do të thotë se nuk ka ilaç. Kodi Zgjedhor parashikon kompetencën e Kolegjit Zgjedhor të Gjykatës së Apelit në Tiranë (“Kolegji Zgjedhor”) për të trajtuar ankesat elektorale kundër vendimeve të KQZ -së, ose mungesës së vendimit, 6 duke mbikëqyrur kështu ligjshmërinë e proceseve zgjedhore.

Për më tepër, sipas nenit 158 (5) të Kodit Zgjedhor, “vendimi i Kolegjit Zgjedhor është përfundimtar. Kundër tij nuk mund të bëhet ankim”.

Edhe duke supozuar se kompetenca e Gjykatës Kushtetuese për zgjedhjet vendore mund të nxirret drejtpërdrejt nga neni 131 (1) e) i Kushtetutës, është logjike të nxirret se ajo do të korrespondonte me kompetencën e Presidentit. Kompetenca e lartpërmendur mund të konstatohet me kujdes nga nenet 64 dhe 65 të Ligjit për Gjykatën Kushtetuese, i cili lidhet me kërkesat subjektive të përshtatshmërisë për marrjen e postit të Presidentit ose Deputetit, e nuk mbulon vlefshmërinë e zgjedhjeve presidenciale ose parlamentare. Në mënyrë të ngjashme, një kompetencë e mundshme e Gjykatës Kushtetuese mbi zyrtarët e zgjedhur në vend do të kishte të bënte vetëm me vlefshmërinë e kërkesave të përshtatshmërisë për marrjen e këtyre funksioneve.

Ky interpretim duket se mbështetet nga qëllimi i reformës së vitit 2015, i cili ishte dekriminalizimi i organeve të zgjedhura duke garantuar integritetin e anëtarëve të tyre individualë. Përkundrazi, çështja e paraqitur para Gjykatës Kushtetuese konsiston në konstatimin e përputhshmërisë me Kushtetutën e zgjedhjeve vendore si të tilla, pavarësisht faktit se Presidenti i Republikës kishte vendosur të shtyjë rinovimin e përfaqësuesve të qeverisë vendore për shkak të rreziqeve të supozuara për sigurinë publike.

Kjo çështje nuk ka të bëjë me përshtatshmërinë e anëtarëve të vetëm të organeve të përmendura në nenin 131 (1) e) të Kushtetutës. Por ka të bëjë me legjitimitetin e të gjitha organeve që u zgjodhën më 30 qershor 2019, përkatësisht një arsye objektive.

Edhe nëse nuk ka kompetencë të Gjykatës Kushtetuese për zgjedhjet vendore, asnjë rregull nuk duhet të përjashtohet plotësisht nga kontrolli i kushtetutshmërisë. Neni 124 i Kushtetutës, duke e bërë Gjykatën Kushtetuese interpretuesin përfundimtar dhe autoritar të Kushtetutës, mund të interpretohet si i zbatueshëm për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve mbi kushtetutshmërinë e të gjithë legjislacionit, përfshirë edhe në fushën zgjedhore.

Komisioni i Venecias në opinionet e mëparshme (në lidhje me Gjeorgjinë) ka paralajmëruar kundër përjashtimit të legjislacionit zgjedhor nga kontrolli kushtetues në tërësinë e tij, edhe nëse mund të justifikohet nga Gjykata Kushtetuese për të mos e trajtuar kushtetutshmërinë e legjislacionit zgjedhor gjatë periudhës parazgjedhore- të ruajë stabilitetin e ligjit zgjedhor. Në këtë drejtim, duhet të kihet parasysh se zgjedhjet “e lira, të barabarta, të përgjithshme dhe periodike” janë kërkesa kushtetuese për qeverisjen sipas nenit 1 (3) të Kushtetutës.

Si përfundim, Komisioni i Venecias është i mendimit se këshilltarët dhe kryetarët e bashkive janë “funksionarë të organeve të parashikuara në Kushtetutë” në kuptimin e nenit 131 (1) e) të Kushtetutës. Megjithatë, kompetenca e Gjykatës Kushtetuese nuk përfshin shqyrtimin e vlefshmërisë së zgjedhjeve vendore. Po as nuk e pengon Gjykatën Kushtetuese të ushtrojë kontrollin e saj mbi legjislacionin zgjedhor.

IV Përgjigjia e pyetjes nr. 2 lidhur me parimet e periodicitetit të zgjedhjeve dhe të pluralizmit politik

Pyetja nr. 2: Duke pasur parasysh që parimet e periodicitetit të zgjedhjeve lokale dhe pluralizmit politik janë dhënë si parime themelore, cila do të ishte ndërlidhja mes tyre në një situatë ku ekziston rreziku i shkeljes së secilit prej këtyre parimeve? Cila mund të mbizotërojë mbi tjetrën?

Kriza e thellë politike që i parapriu zgjedhjeve lokale të vitit 2019 luajti një rol të konsiderueshëm në kushtet në të cilat u zhvilluan zgjedhjet. Tensionet mes aktorëve të shquar politikë dhe bojkotet nga partitë opozitare çuan në zgjedhje që u zhvilluan më 30 qershor 2019 me një kandidat konkurues në 31 nga 61 bashki të vendit. Për më tepër, Presidenti ishte përpjekur të shtyjë zgjedhjet duke argumentuar se bojkoti i partive opozitare do të kishte shkaktuar “një krizë serioze të përfaqësimit në jetën politike parlamentare” dhe kishte promovuar një dialog politik midis partive të shumicës dhe opozitës. Një kontekst i tillë ngriti kështu çështjen e periodicitetit të zgjedhjeve. Por bojkoti i partive opozitare ngriti çështjen e pluralizmit politik dhe të zgjedhjes së votuesve.

Parimet e periodicitetit të zgjedhjeve dhe të pluralizmit politik mund të jenë potencialisht në konflikt dhe se në një situatë të tillë, njëri do të duhet të ketë përparësi mbi tjetrin. Nga pikëpamja juridike, një qasje e tillë binare duket, nëse jo fare, rrallë e zbatueshme.

Kushtetuta e Shqipërisë thotë se “Shqipëria është një republikë parlamentare” dhe se “mbizotërimi bazohet në një sistem zgjedhjesh të lira, të barabarta, të përgjithshme dhe periodike.”

Në të drejtën ndërkombëtare, zgjedhjet periodike janë përshtatur. Është e qartë se, në një sistem ku organet e zgjedhura u përgjigjen votuesve, një organ i tillë përfaqësues duhet të zgjidhet periodikisht.

Si Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut ashtu edhe Kodi i Praktikës së Mirë të Çështjeve Zgjedhore të Komisionit të Venecias sigurojnë një diferencë vlerësimi në vendosjen e intervaleve të zgjedhjeve nëse qëllimi i zgjedhjeve nuk minohet.

Komisioni Evropian i të Drejtave të Njeriut shpjegoi nocionin e zgjedhjeve të lira të mbajtura “në intervale të arsyeshme” në mënyrën e mëposhtme: Komisioni konstaton se pyetja nëse zgjedhjet janë të mbajtura në intervale të arsyeshme duhet të përcaktohen duke iu referuar qëllimit të zgjedhjeve parlamentare. Ai qëllim është të sigurojë që ndryshimet themelore në opinionin mbizotërues publik të pasqyrohen në opinionet e përfaqësuesve të njerëzve.

Kodi i Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore të Komisionit të Venecias thotë se “[e] zgjedhjet duhet të mbahen në intervale të rregullta. Shtyrja është një kufizim i periodicitetit të zgjedhjeve dhe duhet të parashikohet në ligj, të jetë i nevojshëm në rrethanat konkrete dhe të jetë proporcional.

Për më tepër, Komisioni i Venecias vuri në dukje në Raportin e tij mbi zgjedhjen e datës së zgjedhjeve se “pushteti për të zgjedhur datën e zgjedhjeve nuk është […] një pushtet diskrecional, pasi Kushtetuta ose ligji zgjedhor jep indikacione të detyrueshme sa i përket periudhën në të cilën do të duhet të mbahen zgjedhjet.”

Kushtetuta e Shqipërisë përcakton parimin e zgjedhjeve periodike si rregull kushtetues të detyrueshëm në nenin e saj 109 (1), sipas të cilit “organet përfaqësuese të njësive bazë të qeverisjes vendore janë këshillat, të cilët zgjidhen çdo katër vjet me zgjedhje të përgjithshme të drejtpërdrejta dhe me votim të fshehtë ”, ndërsa neni 65 përshkruan zgjedhjet parlamentare çdo katër vjet.

Në shumicën e demokracive, Kreu i Shtetit është përgjegjës për vendosjen e datës së zgjedhjeve, siç është rasti në Shqipëri për llojet e ndryshme të zgjedhjeve.

Vendimi i marrë nga Presidenti për të shtyrë datën e zgjedhjeve lokale 2019 zgjedhjet pasqyruan bindjen se, për shkak të tensioneve që ndikojnë në klimën politike me rreziqet e lidhura për një menaxhim paqësor të zgjedhjeve, vendimi për dhënien e datës së zgjedhjeve lokale nuk do të duhej të merrej në datën e skadimit të organeve të qeverisjes vendore por më vonë. Në një rast të tillë, vendimi i Presidentit për shtyrjen e zgjedhjeve mund të shkaktojë një konflikt midis parimit që zgjedhjet, qofshin ato kombëtare apo lokale, duhet të zhvillohen periodikisht në njërën anë dhe parimit të pluralizmit politik nga ana tjetër.

II Fusha e veprimit të shkurtër

Komisioni i Venecias deklaroi në Opinionin e vitit 2019 mbi fushëveprimin e kompetencës së Presidentit për të caktuar datat e zgjedhjeve se “[pa] zgjedhje periodike në nivel lokal, vetëqeverisjes lokale do t’i mungonte legjitimiteti i kërkuar.” Komisioni shtoi se “[i] nëse qëllimi i shtyrjes së zgjedhjeve ose anulimi i vendimit të mëparshëm në ditën e zgjedhjeve ishte të çonte në një diskutim midis palëve të interesuara dhe të garantonte zgjedhjen për elektoratin, kishte të paktën një qëllim legjitim për shtyrjen. Shmangia e konflikteve të mundshme të ardhshme në shoqëri dhe mbrojtja e demokracisë mund të konsiderohet një qëllim legjitim për shtyrjen e zgjedhjeve. ” Komisioni shtoi se “[p] zgjedhjet -periodike janë një kërkesë e parimit të demokracisë dhe një e drejtë themelore. Çdo kufizim i së drejtës për të marrë pjesë në zgjedhje periodike duhet të parashikohet në ligj, të ketë një qëllim legjitim dhe të jetë proporcional. Të njëjtat kritere vlejnë edhe për zgjedhjet vendore.”

Megjithatë, Komisioni i Venecias nënvizoi gjithashtu se “[t] ai bojkot elektoral nga partitë politike, edhe nëse ato përfaqësojnë një pjesë të rëndësishme të elektoratit, nuk mund të parandalojë mbajtjen e zgjedhjeve të rregullta. Përndryshe, këto parti do të merrnin levë për të parandaluar plotësisht çdo zgjedhje. ”

As në Kodin e tij të Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore, as në raportet apo opinionet e tjera, Komisioni i Venecias nuk ka nxjerrë në pah ndonjë udhëzues që u kërkon Shteteve Anëtare të rregullojnë shtyrjen e zgjedhjeve në një situatë bojkotimi. Siç nënvizoi Komisioni i Venecias në Raportin e tij mbi respektimin e demokracisë, të drejtave të njeriut dhe sundimit të ligjit gjatë gjendjeve të jashtëzakonshme: Reflektime, “[a] fushata e mirëfilltë dhe debati publik i vërtetë janë po aq të rëndësishme për zgjedhjet demokratike sa edhe mundësia për të votuar.” Për më tepër, Komisioni i Venecias dhe OSBE/ODIHR deklaruan në Opinionin e tyre të Përbashkët të vitit 2021 mbi ndryshimet në Kodin Zgjedhor, Ligjin për Shoqatat Politike të Qytetarët dhe Rregullorja e Punës e Parlamentit të Xhorxhias se “[bo] bojkotet parlamentare janë një mjet legjitim për të shprehur mospajtimin në diskursin politik, bojkotet e gjata dhe të gjera mund të pengojnë çdo dialog kuptimplotë parlamentar dhe mund të kenë ndikim në të drejtën për pjesëmarrje politike të popullit nëpërmjet përfaqësuesve të tij të zgjedhur. ”

Sidoqoftë, një shtyrje e tillë e zgjedhjeve lokale të vitit 2019 nuk kishte bazë ligjore pasi nuk kishte një fuqi të tillë për Presidentin. Në mungesë të një dispozite statutore për këtë çështje, Presidenti mund të anulojë zgjedhjet për organet e qeverisjes vendore në një situatë që plotëson kriteret për marrjen e masave emergjente. Edhe atëherë, Presidenti ka nevojë për një specifikë – baza ad hoc – ligjore për shtyrjen e zgjedhjeve. Presidenti i Shqipërisë nuk mund të marrë kompetencat e parlamentit në baza “ad hoc” dhe të nxjerrë ligje për një shtyrje të tillë. Prandaj Komisioni i Venecias konstatoi se Presidenti i Republikës së Shqipërisë kishte tejkaluar kompetencat e tij sipas Kushtetutës duke shtyrë zgjedhjet vendore të vitit 2019.

Parimi i pluralizmit politik është në një masë të madhe e kushtëzuar me kushtetutën dhe zgjedhjet legjislative të bëra, të tilla si zgjedhja e sistemit zgjedhor ose e rregullat e përshtatshmërisë për të dalë si kandidat. Autoritetet publike kanë përgjegjësinë për të siguruar zgjedhje demokratike duke garantuar respektimin e të drejtave themelore.

Pluralizmi politik mbështetet edhe në vetë partitë politike. Ata duhet të jenë të lirë të vendosin mbi pjesëmarrjen e tyre në zgjedhje dhe përfundimisht mbi ndikimin e tyre në sigurimin e një kuptimi tek zgjedhjet.

1. Me letrën e datës 9 korrik 2021, z. Vitore Tusha, Kryetare e Gjykatës Kushtetuese të Shqipërisë, kërkoi një opinion “amicus curiae” nga Komisioni i Venecias mbi tre pyetje të ngritura nga Gjykata në kuadrin e dy padive të ngritura nga Shoqata e Bashkive të Shqipërisë. Shoqata kishte ngritur një padi duke sfiduar kushtetutshmërinë e zgjedhjeve lokale të mbajtura më 30 qershor 2019 dhe më pas vlefshmërinë e zgjedhjes së kryetarëve që u vendosën në detyrë. Shoqata gjithashtu ngriti një padi duke sfiduar procedurat për regjistrimin e partisë Bindja Demokratike.

2. Pyetjet e paraqitura në Komisionin e Venecias janë këto:
Pyetja nr. 1: A mund të interpretohet neni 131, pika 1, shkronja “e”, i Kushtetutës se Gjykata Kushtetuese ka juridiksion për të vlerësuar kushtetutshmërinë e procesit zgjedhor?

Pyetja nr. 2: Duke qenë se parimi i periodicitetit të zhvillimit të zgjedhjeve vendore dhe ai i pluralizmit politik janë parashikuar si parime themelore kushtetuese, cili do të ishte raporti mes tyre në një situatë ku rrezikohet cenimi i secilit parim? Cili parim do të prevalonte mbi tjetrin?

Pyetja nr. 3: Në një situatë të një klime pasigurie juridike, a ka cenuar sjellja e autoriteteve publike dhe e partive politike të drejtën e votuesve për të pasur mundësi kuptimplotë zgjedhjeje? A duhej ata të siguronin interesin më të lartë të votuesve?

Komisioni i Venecias do t’i përgjigjet tre pyetjeve të paraqitura duke propozuar interpretime të mundshme të Kushtetutës së Shqipërisë dhe legjislacionit përkatës bazuar në normat dhe standardet përkatëse ndërkombëtare, përfshirë dokumentet referuese të Komisionit të Venecias. Komisioni i Venecias do të përmbahet nga krijimi i çdo interpretimi të fortë dhe autoritar nga ana Kushtetutës së Shqipërisë dhe të çdo legjislacioni të lidhur me të. Vetëm Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë mund të shqiptojë interpretimin përfundimtar të Kushtetutës së Shqipërisë. Është e rëndësishme t’i referohemi kontekstit të çështjes aktuale për të zhvilluar opinionin. Kryetari i Kuvendit të Shqipërisë shpjegoi se me kërkesën e opinionit, Kuvendi po kërkonte këshilla për një procedurë të nisur për fajësimin e presidentit në anulimin e zgjedhjeve locale dhe shtyrjen e tyre. Venecia doli në përfundimin se “në mungesë të një dispozite statutore për këtë çështje, presidenti mund të anulojë zgjedhjet për organet e qeverisjes vendore vetëm në një situatë që plotëson kriteret për marrjen e masave emergjente. Edhe atëherë Presidenti ka nevojë për një bazë specifike – ad hoc – ligjore për të shtyrë zgjedhjet. “

III. Përgjigjia e pyetjes nr. 1 lidhur me kompetencën e Gjykatës Kushtetuese

Neni 13 i Kushtetutës përcakton se “[qeverisja lokale] në Republikën e Shqipërisë bazohet në parimin e decentralizimit të pushtetit dhe ushtrohet sipas parimit të autonomisë vendore. Nenet 108 deri 115 të Kushtetutës merren me qeverisjen vendore në përgjithësi dhe përcaktojnë organet e qeverisjes vendore, funksionimin dhe kompetencat e tyre. Më konkretisht, neni 108 (1) i Kushtetutës përcakton se bashkitë janë njësitë e qeverisjes vendore dhe se vetërregullohen me ligj në pavarësi nga institucionet qendrore shtetërore.

Neni 109 i Kushtetutës përcakton këshillat bashkiakë dhe kryetarët e bashkive zgjidhen çdo katër vjet me zgjedhje të drejtpërdrejta dhe me votim të fshehtë.
10. Sipas nenit 131 (1) e) të Kushtetutës, “ Gjykata Kushtetuese vendos për: […] e) çështjet që lidhen me zgjedhshmërinë dhe pajtueshmërinë në marrjen e funksioneve të Presidentit të Republikës. Kështu, dispozita përcakton kompetencën e Gjykatës Kushtetuese për t’u marrë me “verifikimin e zgjedhjeve” dhe “zgjedhshmërinë” (përshtatshmëria për t’u zgjedhur) të “funksionarëve të organeve të parashikuara në Kushtetutë”.

Për të vlerësuar nëse Gjykata Kushtetuese ka kompetencën mbi kushtetutshmërinë e zgjedhjeve vendore të vitit 2019, është së pari e nevojshme të sqarohet kuptimi i kësaj dispozite dhe në radhë të parë nëse shprehja “funksionarët e organeve të parashikuara në Kushtetutë” mund të përfshijë zyrtarë të zgjedhur vendorë, siç janë ata që u zgjodhën pas zgjedhjeve vendore të vitit 2019 për bashkitë e Shqipërisë.

Në kuadrin e reformës së dekriminalizimit 2015, Ligji Nr. 137/2015 futi në Kushtetutë një nen të ri 6/1: “[i] ndalohet zgjedhja, emërimi ose ushtrimi i funksionit publik në një nga organet e parashikuara në këtë Kushtetutë ose të përcaktuara me ligj, nëse vërtetohen rrethana që minojnë integritetin e funksionarit public

Tani lind pyetja nëse bashkitë janë “organe të parashikuara në Kushtetutë” në kuptimin e nenit 131 (1) e). Pjesa e gjashtë e Kushtetutës, e cila i dedikohet qeverisjes vendore dhe përmend këshilltarët dhe kryetarët e bashkive në disa raste thuhet se: Nëse neni 131 (1) e) duhet kuptuar në përputhje me nenin 6/1 siç është propozuar më sipër, organet e qeverisjes vendore janë organe “të parashikuara në Kushtetutë” dhe jo “të përcaktuara me ligj”.

Edhe duke supozuar se organet e qeverisjes vendore mbulohen nga Neni 131 (1) e) i Kushtetutës, kjo nuk nënkupton “ipso iure” që Gjykata Kushtetuese është kompetente për të trajtuar mosmarrëveshjet elektorale në terren.

Dispozita e vetme kushtetuese në lidhje me kontrollin e një Gjykate Kushtetuese mbi organet e qeverisjes vendore është në nenin 115.5, qëllimi i të cilit nuk ka lidhje për zgjedhjen e organeve të qeverisjes vendore, dhe për këtë arsye nuk ndihmon në përgjigjen e pyetjes.

Neni 6 i Kushtetutës parashikon që “[organizimi dhe funksionimi i organeve të parashikuara nga kjo Kushtetutë rregullohen nga ligjet e tyre përkatëse, përveç rasteve kur kjo Kushtetutë parashikon ndryshe”. Prandaj nuk është e sigurtë që Gjykata Kushtetuese mund të ketë kompetencë për zgjedhjet vendore nëse legjislacioni përkatës nuk parashikon ndonjë çështje të caktuar.

Komisioni i Venecias vëren në këtë drejtim se Ligji për Gjykatën Kushtetuese
– e cila u ndryshua në vitin 2016 pas ndryshimit të nenit 131 (1) e) të Kushtetutës, rregullon në mënyrë eksplicite procedurën në lidhje me kontrollin e përshtatshmërisë dhe pajtueshmërisë së Presidentit të Republikës (neni 64) dhe anëtarëve të parlamentit (neni 66). Megjithatë, ky ligj nuk parashikon ndonjë procedurë të ngjashme për “funksionarët e organeve të parashikuara në Kushtetutë”, të cilat u shtuan në vitin 2015.

As Kodi Zgjedhor nuk përmend një kompetencë të Gjykatës Kushtetuese në fushën e zgjedhjeve vendore. Kjo nuk do të thotë se nuk ka ilaç. Kodi Zgjedhor parashikon kompetencën e Kolegjit Zgjedhor të Gjykatës së Apelit në Tiranë (“Kolegji Zgjedhor”) për të trajtuar ankesat elektorale kundër vendimeve të KQZ -së, ose mungesës së vendimit, 6 duke mbikëqyrur kështu ligjshmërinë e proceseve zgjedhore.

Për më tepër, sipas nenit 158 (5) të Kodit Zgjedhor, “vendimi i Kolegjit Zgjedhor është përfundimtar. Kundër tij nuk mund të bëhet ankim”.

Edhe duke supozuar se kompetenca e Gjykatës Kushtetuese për zgjedhjet vendore mund të nxirret drejtpërdrejt nga neni 131 (1) e) i Kushtetutës, është logjike të nxirret se ajo do të korrespondonte me kompetencën e Presidentit. Kompetenca e lartpërmendur mund të konstatohet me kujdes nga nenet 64 dhe 65 të Ligjit për Gjykatën Kushtetuese, i cili lidhet me kërkesat subjektive të përshtatshmërisë për marrjen e postit të Presidentit ose Deputetit, e nuk mbulon vlefshmërinë e zgjedhjeve presidenciale ose parlamentare. Në mënyrë të ngjashme, një kompetencë e mundshme e Gjykatës Kushtetuese mbi zyrtarët e zgjedhur në vend do të kishte të bënte vetëm me vlefshmërinë e kërkesave të përshtatshmërisë për marrjen e këtyre funksioneve.

Ky interpretim duket se mbështetet nga qëllimi i reformës së vitit 2015, i cili ishte dekriminalizimi i organeve të zgjedhura duke garantuar integritetin e anëtarëve të tyre individualë. Përkundrazi, çështja e paraqitur para Gjykatës Kushtetuese konsiston në konstatimin e përputhshmërisë me Kushtetutën e zgjedhjeve vendore si të tilla, pavarësisht faktit se Presidenti i Republikës kishte vendosur të shtyjë rinovimin e përfaqësuesve të qeverisë vendore për shkak të rreziqeve të supozuara për sigurinë publike.

Kjo çështje nuk ka të bëjë me përshtatshmërinë e anëtarëve të vetëm të organeve të përmendura në nenin 131 (1) e) të Kushtetutës. Por ka të bëjë me legjitimitetin e të gjitha organeve që u zgjodhën më 30 qershor 2019, përkatësisht një arsye objektive.

Edhe nëse nuk ka kompetencë të Gjykatës Kushtetuese për zgjedhjet vendore, asnjë rregull nuk duhet të përjashtohet plotësisht nga kontrolli i kushtetutshmërisë. Neni 124 i Kushtetutës, duke e bërë Gjykatën Kushtetuese interpretuesin përfundimtar dhe autoritar të Kushtetutës, mund të interpretohet si i zbatueshëm për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve mbi kushtetutshmërinë e të gjithë legjislacionit, përfshirë edhe në fushën zgjedhore.
Komisioni i Venecias në opinionet e mëparshme (në lidhje me Gjeorgjinë) ka paralajmëruar kundër përjashtimit të legjislacionit zgjedhor nga kontrolli kushtetues në tërësinë e tij, edhe nëse mund të justifikohet nga Gjykata Kushtetuese për të mos e trajtuar kushtetutshmërinë e legjislacionit zgjedhor gjatë periudhës parazgjedhore- të ruajë stabilitetin e ligjit zgjedhor. Në këtë drejtim, duhet të kihet parasysh se zgjedhjet “e lira, të barabarta, të përgjithshme dhe periodike” janë kërkesa kushtetuese për qeverisjen sipas nenit 1 (3) të Kushtetutës.

Si përfundim, Komisioni i Venecias është i mendimit se këshilltarët dhe kryetarët e bashkive janë “funksionarë të organeve të parashikuara në Kushtetutë” në kuptimin e nenit 131 (1) e) të Kushtetutës. Megjithatë, kompetenca e Gjykatës Kushtetuese nuk përfshin shqyrtimin e vlefshmërisë së zgjedhjeve vendore. Po as nuk e pengon Gjykatën Kushtetuese të ushtrojë kontrollin e saj mbi legjislacionin zgjedhor.

IV Përgjigjia e pyetjes nr. 2 lidhur me parimet e periodicitetit të zgjedhjeve dhe të pluralizmit politik

Pyetja nr. 2: Duke pasur parasysh që parimet e periodicitetit të zgjedhjeve lokale dhe pluralizmit politik janë dhënë si parime themelore, cila do të ishte ndërlidhja mes tyre në një situatë ku ekziston rreziku i shkeljes së secilit prej këtyre parimeve? Cila mund të mbizotërojë mbi tjetrën?

Kriza e thellë politike që i parapriu zgjedhjeve lokale të vitit 2019 luajti një rol të konsiderueshëm në kushtet në të cilat u zhvilluan zgjedhjet. Tensionet mes aktorëve të shquar politikë dhe bojkotet nga partitë opozitare çuan në zgjedhje që u zhvilluan më 30 qershor 2019 me një kandidat konkurues në 31 nga 61 bashki të vendit. Për më tepër, Presidenti ishte përpjekur të shtyjë zgjedhjet duke argumentuar se bojkoti i partive opozitare do të kishte shkaktuar “një krizë serioze të përfaqësimit në jetën politike parlamentare” dhe kishte promovuar një dialog politik midis partive të shumicës dhe opozitës. Një kontekst i tillë ngriti kështu çështjen e periodicitetit të zgjedhjeve. Por bojkoti i partive opozitare ngriti çështjen e pluralizmit politik dhe të zgjedhjes së votuesve.

Parimet e periodicitetit të zgjedhjeve dhe të pluralizmit politik mund të jenë potencialisht në konflikt dhe se në një situatë të tillë, njëri do të duhet të ketë përparësi mbi tjetrin. Nga pikëpamja juridike, një qasje e tillë binare duket, nëse jo fare, rrallë e zbatueshme.

Kushtetuta e Shqipërisë thotë se “Shqipëria është një republikë parlamentare” dhe se “mbizotërimi bazohet në një sistem zgjedhjesh të lira, të barabarta, të përgjithshme dhe periodike.”

Në të drejtën ndërkombëtare, zgjedhjet periodike janë përshtatur. Është e qartë se, në një sistem ku organet e zgjedhura u përgjigjen votuesve, një organ i tillë përfaqësues duhet të zgjidhet periodikisht.

Si Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut ashtu edhe Kodi i Praktikës së Mirë të Çështjeve Zgjedhore të Komisionit të Venecias sigurojnë një diferencë vlerësimi në vendosjen e intervaleve të zgjedhjeve nëse qëllimi i zgjedhjeve nuk minohet.

Komisioni Evropian i të Drejtave të Njeriut shpjegoi nocionin e zgjedhjeve të lira të mbajtura “në intervale të arsyeshme” në mënyrën e mëposhtme: Komisioni konstaton se pyetja nëse zgjedhjet janë të mbajtura në intervale të arsyeshme duhet të përcaktohen duke iu referuar qëllimit të zgjedhjeve parlamentare. Ai qëllim është të sigurojë që ndryshimet themelore në opinionin mbizotërues publik të pasqyrohen në opinionet e përfaqësuesve të njerëzve.

Kodi i Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore të Komisionit të Venecias thotë se “[e] zgjedhjet duhet të mbahen në intervale të rregullta. Shtyrja është një kufizim i periodicitetit të zgjedhjeve dhe duhet të parashikohet në ligj, të jetë i nevojshëm në rrethanat konkrete dhe të jetë proporcional.
35. Për më tepër, Komisioni i Venecias vuri në dukje në Raportin e tij mbi zgjedhjen e datës së zgjedhjeve se “pushteti për të zgjedhur datën e zgjedhjeve nuk është […] një pushtet diskrecional, pasi Kushtetuta ose ligji zgjedhor jep indikacione të detyrueshme sa i përket periudhën në të cilën do të duhet të mbahen zgjedhjet.”

Kushtetuta e Shqipërisë përcakton parimin e zgjedhjeve periodike si rregull kushtetues të detyrueshëm në nenin e saj 109 (1), sipas të cilit “organet përfaqësuese të njësive bazë të qeverisjes vendore janë këshillat, të cilët zgjidhen çdo katër vjet me zgjedhje të përgjithshme të drejtpërdrejta dhe me votim të fshehtë ”, ndërsa neni 65 përshkruan zgjedhjet parlamentare çdo katër vjet.

Në shumicën e demokracive, Kreu i Shtetit është përgjegjës për vendosjen e datës së zgjedhjeve, siç është rasti në Shqipëri për llojet e ndryshme të zgjedhjeve. Vendimi i marrë nga Presidenti për të shtyrë datën e zgjedhjeve lokale 2019 zgjedhjet pasqyruan bindjen se, për shkak të tensioneve që ndikojnë në klimën politike me rreziqet e lidhura për një menaxhim paqësor të zgjedhjeve, vendimi për dhënien e datës së zgjedhjeve lokale nuk do të duhej të merrej në datën e skadimit të organeve të qeverisjes vendore por më vonë. Në një rast të tillë, vendimi i Presidentit për shtyrjen e zgjedhjeve mund të shkaktojë një konflikt midis parimit që zgjedhjet, qofshin ato kombëtare apo lokale, duhet të zhvillohen periodikisht në njërën anë dhe parimit të pluralizmit politik nga ana tjetër.

II Fusha e veprimit të shkurtër

Komisioni i Venecias deklaroi në Opinionin e vitit 2019 mbi fushëveprimin e kompetencës së Presidentit për të caktuar datat e zgjedhjeve se “[pa] zgjedhje periodike në nivel lokal, vetëqeverisjes lokale do t’i mungonte legjitimiteti i kërkuar.” Komisioni shtoi se “[i] nëse qëllimi i shtyrjes së zgjedhjeve ose anulimi i vendimit të mëparshëm në ditën e zgjedhjeve ishte të çonte në një diskutim midis palëve të interesuara dhe të garantonte zgjedhjen për elektoratin, kishte të paktën një qëllim legjitim për shtyrjen. Shmangia e konflikteve të mundshme të ardhshme në shoqëri dhe mbrojtja e demokracisë mund të konsiderohet një qëllim legjitim për shtyrjen e zgjedhjeve. ” Komisioni shtoi se “[p] zgjedhjet -periodike janë një kërkesë e parimit të demokracisë dhe një e drejtë themelore. Çdo kufizim i së drejtës për të marrë pjesë në zgjedhje periodike duhet të parashikohet në ligj, të ketë një qëllim legjitim dhe të jetë proporcional. Të njëjtat kritere vlejnë edhe për zgjedhjet vendore.”

Megjithatë, Komisioni i Venecias nënvizoi gjithashtu se “[t] ai bojkot elektoral nga partitë politike, edhe nëse ato përfaqësojnë një pjesë të rëndësishme të elektoratit, nuk mund të parandalojë mbajtjen e zgjedhjeve të rregullta. Përndryshe, këto parti do të merrnin levë për të parandaluar plotësisht çdo zgjedhje. ”

As në Kodin e tij të Praktikës së Mirë në Çështjet Zgjedhore, as në raportet apo opinionet e tjera, Komisioni i Venecias nuk ka nxjerrë në pah ndonjë udhëzues që u kërkon Shteteve Anëtare të rregullojnë shtyrjen e zgjedhjeve në një situatë bojkotimi. Siç nënvizoi Komisioni i Venecias në Raportin e tij mbi respektimin e demokracisë, të drejtave të njeriut dhe sundimit të ligjit gjatë gjendjeve të jashtëzakonshme: Reflektime, “[a] fushata e mirëfilltë dhe debati publik i vërtetë janë po aq të rëndësishme për zgjedhjet demokratike sa edhe mundësia për të votuar.” Për më tepër, Komisioni i Venecias dhe OSBE/ODIHR deklaruan në Opinionin e tyre të Përbashkët të vitit 2021 mbi ndryshimet në Kodin Zgjedhor, Ligjin për Shoqatat Politike të Qytetarët dhe Rregullorja e Punës e Parlamentit të Xhorxhias se “[bo] bojkotet parlamentare janë një mjet legjitim për të shprehur mospajtimin në diskursin politik, bojkotet e gjata dhe të gjera mund të pengojnë çdo dialog kuptimplotë parlamentar dhe mund të kenë ndikim në të drejtën për pjesëmarrje politike të popullit nëpërmjet përfaqësuesve të tij të zgjedhur. ”

Sidoqoftë, një shtyrje e tillë e zgjedhjeve lokale të vitit 2019 nuk kishte bazë ligjore pasi nuk kishte një fuqi të tillë për Presidentin. Në mungesë të një dispozite statutore për këtë çështje, Presidenti mund të anulojë zgjedhjet për organet e qeverisjes vendore në një situatë që plotëson kriteret për marrjen e masave emergjente. Edhe atëherë, Presidenti ka nevojë për një specifikë – baza ad hoc – ligjore për shtyrjen e zgjedhjeve. Presidenti i Shqipërisë nuk mund të marrë kompetencat e parlamentit në baza “ad hoc” dhe të nxjerrë ligje për një shtyrje të tillë. Prandaj Komisioni i Venecias konstatoi se Presidenti i Republikës së Shqipërisë kishte tejkaluar kompetencat e tij sipas Kushtetutës duke shtyrë zgjedhjet vendore të vitit 2019.

Parimi i pluralizmit politik është në një masë të madhe e kushtëzuar me kushtetutën dhe zgjedhjet legjislative të bëra, të tilla si zgjedhja e sistemit zgjedhor ose e rregullat e përshtatshmërisë për të dalë si kandidat. Autoritetet publike kanë përgjegjësinë për të siguruar zgjedhje demokratike duke garantuar respektimin e të drejtave themelore.

Pluralizmi politik mbështetet edhe në vetë partitë politike. Ata duhet të jenë të lirë të vendosin mbi pjesëmarrjen e tyre në zgjedhje dhe përfundimisht mbi ndikimin e tyre në sigurimin e një kuptimi tek zgjedhjet.

Si përfundim, parimet e periodicitetit të zgjedhjeve dhe të pluralizmit politik nuk kanë gjasa të konfliktohen në vetvete njëra me tjetrën pasi ato shprehen në lloje shumë të ndryshme rregullash.

Pluralizmi mund të jetë një qëllim legjitim për të ndërhyrë në periodicitet, por që ai synim të mbizotërojë, ndërhyrja duhet të ketë bazë ligjore dhe të jetë proporcionale. Parlamenti ka një diferencë të gjerë të vlerësimi për të vendosur për sigurimin e një baze ligjore për shtyrjen e zgjedhjeve; në mungesë të një bazë të tillë, Gjykata Kushtetuese mund ta konsiderojë shtyrjen si antikushtetuese.

Përgjigju pyetjes nr. 3 lidhur me çështjet e zgjedhjes kuptimplote dhe të votuesve interesi më i lartë Pyetja nr. 3: Në një situatë të klimës së pasigurisë ligjore, a bënë veprimet e autoriteteve publike dhe partitë politike shkelin të drejtën e votuesve për të pasur një zgjedhje kuptimplote? Duhet të kenë siguruar interesin më të lartë të votuesve?

Veprimi i partive politike varet nga mënyra se si ato shihen në rendin juridik shqiptar.

Partitë politike mbështeten në lirinë e shoqërimit, siç thuhet në Kushtetutën e Shqipërisë: [P] partitë politike krijohen lirshëm” dhe posedojnë autonomi në vendosjen se si të arrihet synimet e tyre.

Kodi i Praktikës së Mirë të Komisionit të Venecias në fushën e Partive Politike përcakton partitë politike “si shoqata jofitimprurëse të personave që synojnë të veprojnë në një afat të gjatë perspektivë, duke pasur kështu një strukturë të brendshme që siguron funksionimin e tyre në mënyrë të përhershme bazë dhe në këtë mënyrë duke synuar të marrë pjesë në menaxhimin e çështjeve publike përmes fitimit mbështetjen e votuesve në programin e tyre politik.

Pyetja nr. 3: Në një situatë të klimës së pasigurisë ligjore, a bënë veprimet e autoriteteve publike dhe partitë politike shkelin të drejtën e votuesve për të pasur një zgjedhje kuptimplote? Duhet të kenë siguruar interesin më të lartë të votuesve?

Veprimi i partive politike varet nga mënyra se si ato shihen në rendin juridik shqiptar. Partitë politike mbështeten në lirinë e shoqërimit, siç thuhet në Kushtetutën e Shqipërisë: Partitë politike krijohen lirshëm dhe posedojnë autonomi në vendosjen se si të arrihen synimet e tyre. Kodi nënvizon se “partitë politike synojnë pikërisht të marrin pjesë në ato procese politike, kryesisht duke i paraqitur kandidatët në zgjedhje. Megjithatë kjo nuk do të thotë se ata kanë një detyrim të tillë.

Partitë politike janë shoqata private që përfaqësojnë pikëpamjet e anëtarëve të tyre, pa detyrimin për të përfaqësuar një pjesë të shoqërisë dhe pa detyrimin për të marrë pjesë në zgjedhje, pavarësisht se kjo mund të jetë një nga objektivat e tyre kryesore. Bojkotimi mund të jetë pra një mjetet e veprimtarisë politike.

Pyetja nr. 3 ngre kështu çështjen e pasigurisë ligjore në kontekstin e zgjedhjeve lokale 2019. Edhe nëse një pasiguri e tillë juridike nuk mund të kundërshtohet, pasiguria politike thellësisht dhe në mënyrë të përsëritur ndikoi në skenën politike shqiptare në një masë akoma më të madhe. Prandaj mbetet bashkë-përgjegjësi e autoriteteve publike dhe e gjithë spektrit politik për të rikthyer besimin në institucionet shqiptare dhe në proceset zgjedhore. Kjo nënkupton se përgjegjësia e të gjithë këtyre palëve të interesuara për të promovuar dialogun politik midis institucioneve kombëtare, siç është Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, nënkupton gjithashtu rivendosjen e një zgjedhjeje kuptimplote për votuesit. Të gjithë këta elementë janë “sinus qua jo”, por jo-ekskluzive, parakushte për zgjedhje demokratike.

Përgjigju pyetjes nr. 3 lidhur me çështjet e zgjedhjes kuptimplote dhe të votuesve interesi më i lartë Pyetja nr. 3: Në një situatë të klimës së pasigurisë ligjore, a bënë veprimet e autoriteteve publike dhe partitë politike shkelin të drejtën e votuesve për të pasur një zgjedhje kuptimplote? Duhet të kenë siguruar interesin më të lartë të votuesve?

Veprimi i partive politike varet nga mënyra se si ato shihen në rendin juridik shqiptar.

Partitë politike mbështeten në lirinë e shoqërimit, siç thuhet në Kushtetutën e Shqipërisë: [P] partitë politike krijohen lirshëm” dhe posedojnë autonomi në vendosjen se si të arrihet synimet e tyre.

Kodi i Praktikës së Mirë të Komisionit të Venecias në fushën e Partive Politike përcakton partitë politike “si shoqata jofitimprurëse të personave që synojnë të veprojnë në një afat të gjatë perspektivë, duke pasur kështu një strukturë të brendshme që siguron funksionimin e tyre në mënyrë të përhershme bazë dhe në këtë mënyrë duke synuar të marrë pjesë në menaxhimin e çështjeve publike përmes fitimit mbështetjen e votuesve në programin e tyre politik.

Kushtetutën e Shqipërisë: Partitë politike krijohen lirshëm dhe posedojnë autonomi në vendosjen se si të arrihen synimet e tyre. Kodi nënvizon se “partitë politike synojnë pikërisht të marrin pjesë në ato procese politike, kryesisht duke i paraqitur kandidatët në zgjedhje. Megjithatë kjo nuk do të thotë se ata kanë një detyrim të tillë.

Partitë politike janë shoqata private që përfaqësojnë pikëpamjet e anëtarëve të tyre, pa detyrimin për të përfaqësuar një pjesë të shoqërisë dhe pa detyrimin për të marrë pjesë në zgjedhje, pavarësisht se kjo mund të jetë një nga objektivat e tyre kryesore. Bojkotimi mund të jetë pra një mjetet e veprimtarisë politike.

Pyetja nr. 3 ngre kështu çështjen e pasigurisë ligjore në kontekstin e zgjedhjeve lokale 2019. Edhe nëse një pasiguri e tillë juridike nuk mund të kundërshtohet, pasiguria politike thellësisht dhe në mënyrë të përsëritur ndikoi në skenën politike shqiptare në një masë akoma më të madhe. Prandaj mbetet bashkë-përgjegjësi e autoriteteve publike dhe e gjithë spektrit politik për të rikthyer besimin në institucionet shqiptare dhe në proceset zgjedhore. Kjo nënkupton se përgjegjësia e të gjithë këtyre palëve të interesuara për të promovuar dialogun politik midis institucioneve kombëtare, siç është Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, nënkupton gjithashtu rivendosjen e një zgjedhjeje kuptimplote për votuesit. Të gjithë këta elementë janë “sinus qua jo”, por jo-ekskluzive, parakushte për zgjedhje demokratike.