GAZETA E LONDRES – “ILIRIA” NGA LONDRA, ZËRI I DIASPORËS QË KTHEU NË ZALL-DARDHË TRADITËN SHQIPTARE
Fëmijët e diasporës ngjitën në skenën e Zall-Dardhës këngën, vallen dhe identitetin shqiptar. Dy çmime për Ansamblin “Iliria” në Festivalin Mbarëkombëtar “O mirë se na erdhe”
Nga Kujtim Vani
Në fillim të gushtit, Zall-Dardha e Dibrës u shndërrua në një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës dhe folklorit shqiptar. Për dy ditë me radhë, kjo trevë e bukur mirëpriti Festivalin Mbarëkombëtar “O mirë se na erdhe”, një aktivitet që synon të mbledhë në një skenë të vetme vlerat e folklorit, këngës, valles, traditës dhe identitetit shqiptar, nga të gjitha trevat dhe nga diaspora.
Por mes dhjetëra artistëve dhe ansambleve që sollën në Zall-Dardhë ngjyrat e krahinave të ndryshme shqiptare, një prani kishte një simbolikë të veçantë.
Ishte Ansambli i Valleve “Iliria” nga Londra, i ardhur enkas nga Mbretëria e Bashkuar, me fëmijë dhe të rinj të diasporës shqiptare, të cilët në skenën e festivalit nuk sollën vetëm artin e tyre, por edhe një mesazh shumë më të madh: fëmijët shqiptarë të lindur dhe rritur larg Shqipërisë mund ta ruajnë gjuhën, traditën dhe identitetin e tyre dhe ta përcjellin atë te brezat që vijnë.
Nga Londra në Zall-Dardhë, një udhëtim për të mos harruar rrënjët
Për këta fëmijë, udhëtimi nga Londra drejt Dibrës nuk ishte thjesht një udhëtim për të marrë pjesë në një festival.
Ishte një kthim simbolik te rrënjët.
Shumë prej tyre jetojnë çdo ditë në një realitet krejt tjetër. Shkollën e ndjekin në Mbretërinë e Bashkuar, shoqërinë e kanë të përzier me kultura të ndryshme dhe gjuhën angleze e përdorin në jetën e përditshme.
Por në skenën e Zall-Dardhës ata u shfaqën me kostumet tradicionale shqiptare, me vallen, ritmin dhe emocionin që lidhet me vendin e origjinës së prindërve dhe gjyshërve të tyre.
Ishte një pamje që përcillte një mesazh të fuqishëm:
Shqiptarët mund të jetojnë larg Shqipërisë, por Shqipëria mund të vazhdojë të jetojë brenda tyre.
Dhe ndoshta pikërisht kjo është një nga fitoret më të mëdha të një ansambli të diasporës.
Atifete Laçi Konomi, gruaja që e kthen traditën në mision
Në krye të Ansamblit “Iliria” qëndron artistja e diasporës Atifete Laçi Konomi, e cila prej vitesh punon me përkushtim për të mbajtur gjallë traditën shqiptare në komunitetin shqiptar në Mbretërinë e Bashkuar.
Puna e saj nuk kufizohet vetëm te përgatitja e një grupi valltarësh për një skenë.
Ajo është një punë e përditshme me fëmijët.
Është t’u mësosh atyre një valle, por njëkohësisht t’u shpjegosh se nga vjen ajo valle.
Është t’u veshësh një kostum tradicional, por edhe t’u tregosh historinë dhe domethënien e tij.
Është t’u mësosh një këngë, por mbi të gjitha t’u mësosh se ajo këngë është pjesë e kujtesës së një populli.
Në këtë kuptim, Atifete Laçi Konomi dhe artistët e diasporës që punojnë me fëmijët shqiptarë në Britani nuk janë vetëm drejtues artistikë. Ata janë edhe përcjellës të kujtesës kulturore shqiptare.
Dhe ky mision bëhet edhe më i rëndësishëm kur bëhet fjalë për brezat e lindur larg atdheut.
Dy çmime që peshojnë më shumë se një trofe
Pjesëmarrja e “Ilirisë” në Festivalin Mbarëkombëtar “O mirë se na erdhe” nuk mbeti vetëm në duartrokitje.
Juria e festivalit e vlerësoi ansamblin me dy çmime të rëndësishme:
Çmimi i Artistit të Madh “Xhelal Çerpja”
Çmimi për promovimin e vlerave dhe kulturës shqiptare te brezat
Dy vlerësime që marrin një kuptim të veçantë pikërisht sepse në qendër të tyre janë fëmijët.
Sepse kur një fëmijë shqiptar i lindur në Londër ngjitet në një skenë në Dibër dhe interpreton një valle shqiptare, ai nuk është vetëm një valltar.
Ai është një urë.
Një urë mes Londrës dhe Shqipërisë.
Mes brezit të prindërve dhe brezit të fëmijëve.
Mes vendit ku jetojnë dhe vendit prej nga vijnë.
Fëmijët e diasporës, ambasadorët më të bukur të identitetit
Ndoshta pjesa më emocionuese e këtij festivali ishte pikërisht prania e fëmijëve të diasporës.
Ata nuk erdhën nga Londra për të treguar se janë ndryshe.
Erdhën për të treguar se, edhe pse jetojnë larg, janë ende pjesë e së njëjtës trashëgimi.
Në një kohë kur brezat e rinj të emigracionit rriten në shoqëri shumëkulturore, ruajtja e identitetit nuk është diçka që ndodh vetvetiu.
Ajo kërkon punë.
Kërkon prindër që flasin shqip me fëmijët e tyre.
Kërkon shkolla dhe kurse të gjuhës shqipe.
Kërkon shoqata, Kërkon artistë, Kërkon ansamble.
Dhe mbi të gjitha kërkon njerëz që besojnë se identiteti nuk është një kujtim që duhet ruajtur në sirtar, por një vlerë që duhet transmetuar te brezi i ardhshëm.
“Iliria” është një shembull i kësaj pune.
Një skenë ku u bashkua Shqipëria
Në Zall-Dardhë u mblodhën ansamble dhe grupe nga treva të ndryshme shqiptare: “Shebeniku”, “Përparim Tomçini”, “Visaret e Krrabës”, “Benda”, “Kuvendi”, “Kçira”, “Mati”, “Mirdita” dhe artistë të tjerë.
Në skenë u ngjitën gjithashtu emra të njohur të artit shqiptar, mes tyre Arif Vladi – Mjeshtër i Madh, Agim Picaku, Dritan Jashari, Vera Laci, Ingrit Jushi, Edmond Përnezha dhe shumë këngëtarë të tjerë nga Dibra dhe trevat shqiptare.
Në këtë mozaik të madh kulturor, “Iliria” e Londrës solli një dimension tjetër: Shqiptarinë që jeton jashtë kufijve të Shqipërisë.
Dhe pikërisht për këtë arsye prania e saj ishte më shumë se një pjesëmarrje artistike.
Ishte një dëshmi se kultura shqiptare nuk ka kufij.
Ajo udhëton nga Dibra në Londër dhe nga Londra kthehet sërish në Dibër.
“Mirë se vini në Zall-Dardhë, aty ku tradita shqiptare vazhdon të jetojë!”
Ky slogan i organizatorëve ishte ndoshta përkufizimi më i saktë i gjithë festivalit.
Sepse në Zall-Dardhë tradita nuk u shfaq si një relike e së kaluarës.
Ajo u shfaq e gjallë.
U shfaq përmes artistëve të mëdhenj, por edhe përmes fëmijëve.
U shfaq përmes kostumeve tradicionale, por edhe përmes një brezi të ri që po mëson t’i vlerësojë ato.
U shfaq përmes grupeve nga Shqipëria, Kosova, trevat shqiptare dhe diaspora.
Dhe mbi të gjitha, u shfaq përmes një mesazhi të thjeshtë: tradita jeton vetëm atëherë kur dikush e merr nga duart e një brezi dhe ia dorëzon brezit tjetër.
Një festival që premton të bëhet traditë
Pas suksesit të edicionit të parë, organizatorët kanë shprehur bindjen se Festivali Mbarëkombëtar “O mirë se na erdhe” do të vijojë të organizohet çdo vit, me synimin për t’u kthyer në një ngjarje të rëndësishme të kalendarit kulturor shqiptar.
Në krye të këtij edicioni ishin Drejtori i Festivalit, Neshat Ndreu, dhe Presidentja e Festivalit, Liri Rasha, të cilët me angazhimin dhe përkushtimin e tyre hodhën themelet e një aktiviteti që synon të bashkojë kulturën shqiptare përtej kufijve administrativë e gjeografikë.
Por nëse ky festival do të ketë një nga kujtimet më të bukura të edicionit të parë, ai do të jetë padyshim imazhi i fëmijëve të “Ilirisë” që erdhën nga Londra.
Fëmijë që ndoshta kanë lindur mijëra kilometra larg Dibrës, por që në skenën e Zall-Dardhës vallëzuan si të ishin kthyer në shtëpi.
Dhe ndoshta ky është kuptimi më i bukur i diasporës:
të jetosh larg, por të mos largohesh nga rrënjët.
“Iliria” e Londrës nuk solli në Zall-Dardhë vetëm një ansambël vallesh.
Ajo solli fëmijët e diasporës shqiptare.
Sollën prindërit e tyre, emocionet e tyre, përkushtimin e artistëve të tyre dhe një mesazh për të gjithë shqiptarët:
Kultura nuk ruhet duke folur për të. Kultura ruhet duke ia mësuar fëmijëve.
Dhe në Zall-Dardhë, fëmijët e “Ilirisë” dëshmuan se kjo kulturë ka ende shumë jetë përpara.
