GAZETA E LONDRES – “MERIMANGA” E ASADIT GJENDET NË MOSKË? Gjurmët e shefit të spiunazhit që u zhduk pas rënies së regjimit
Një libër i harruar me 155 numra telefoni në një apartament luksoz në Damask çoi gazetarët te ish-kreu i inteligjencës së regjimit sirian. Pas muajsh kërkimesh, gjurmët përfunduan në Rusi.
Në një apartament luksoz të braktisur në Damask, pas rënies së regjimit të Bashar al-Asadit, mbetën pas rroba, dokumente, fotografi, medalje dhe certifikata. Mes tyre, një objekt i zakonshëm do të kthehej në çelësin e një hetimi të jashtëzakonshëm: një fletore me 155 numra telefoni dhe emra kontaktesh.
Emri që përsëritej në dokumentet e apartamentit ishte ai i Hussam Lukës, një prej figurave më të fuqishme të aparatit të sigurisë së Asadit.
I njohur me nofkën “Merimanga”, Luka akuzohet për përfshirje në tortura, vrasje dhe operacione represive gjatë luftës civile siriane. Ai ishte sanksionuar nga SHBA-ja, Mbretëria e Bashkuar dhe Bashkimi Evropian.
Pas rënies së Asadit në dhjetor 2024, Luka u zhduk.
Por ku?
Nga Homs në majat e aparatit të sigurisë
Luka e ndërtoi fuqinë e tij gjatë viteve të luftës civile. Në Homs, ku ishte drejtues lokal i Drejtorisë së Sigurisë Politike, ai u ngarkua me shtypjen e zonave të kontrolluara nga rebelët.
Qyteti ishte nën rrethim dhe banorët përballeshin me mungesa ekstreme të ushqimit dhe ilaçeve.
Në atë periudhë, numri i telefonit të Lukës u shfaq në muret e Homsit. Banorëve u thuhej se mund ta telefononin për të kërkuar kalim të sigurt nga zonat e luftimit.
Disa njerëz arritën të largoheshin. Të tjerë, sipas dëshmive të mbledhura nga gazetarët, telefonuan dhe më pas u zhdukën pa lënë gjurmë.
Kjo ishte një nga arsyet pse banorët e Homsit e quanin Lukën “Merimanga”: një njeri që, sipas tyre, kishte ndërtuar një rrjet të gjerë informatorësh, bashkëpunëtorësh dhe lidhjesh edhe brenda strukturave të opozitës.
Një ish-luftëtar rebel, Motaz al-Zaydi, e përshkroi atë si një “gjeni të lig” dhe “një dhelpër të madhe”.
Masakra e fëmijëve
Një nga episodet më të rënda që lidhet me Lukën është ajo që është quajtur “Masakra e Bajramit”, e njohur edhe si “Masakra e Fëmijëve”, në Homs në vitin 2015.
Sipas Rrjetit Sirian për të Drejtat e Njeriut, në sulm u vranë 28 persona, përfshirë 17 fëmijë dhe katër gra.
Mes viktimave ishte edhe Wael, djali shtatëvjeçar i Mohammed Towakatli-t.
Babai i tij kujton ende vendin ku ndodhi sulmi.
“Ishin fëmijë të vegjël. Toka këtu ishte lyer me të kuqe nga gjaku”, rrëfen ai.
Aktivistë sirianë dhe media pranë opozitës e kanë akuzuar Lukën për përzgjedhjen e objektivave të regjimit në atë zonë. SHBA-ja e ka përmendur gjithashtu këtë episod në kuadër të sanksioneve ndaj tij.
Nga Homs në majat e pushtetit
Karriera e Lukës nuk u dëmtua nga akuzat.
Përkundrazi.
Ai vazhdoi të ngjitej në hierarkinë e regjimit dhe në kohën e rënies së Asadit ishte bërë drejtues i një prej strukturave më të fuqishme të inteligjencës siriane.
Në këtë pozicion, ai kishte ndikim mbi politikat e arrestimeve dhe paraburgimeve politike.
Një prej vendeve më famëkeqe të sistemit ishte burgu i Sednayas, pranë Damaskut, i cilësuar nga organizatat e të drejtave të njeriut si një nga qendrat më të tmerrshme të torturës dhe zhdukjes së të burgosurve.
Pikërisht për këtë arsye, pas rënies së regjimit, familjet e viktimave kërkuan që Luka dhe zyrtarë të tjerë të lartë të mos arratiseshin pa u përballur me drejtësinë.
155 numra që çuan te “Merimanga”
Gazetarët që hetuan historinë fotografuan çdo faqe të fletores së gjetur në apartament.
Nga 155 numra telefoni, 51 rezultuan ende aktivë.
Por përpjekjet e para ishin pothuajse të gjitha të pasuksesshme.
Disa persona mohuan ta njihnin Lukën. Të tjerë mbyllën telefonin. Disa pretenduan se nuk ishin personat që figuronin në fletore.
Hetimi vazhdoi me takime personale.
Disa nga personat e kontaktuar ishin mjekë që kishin trajtuar Lukën ose familjarët e tij. Njëri pranoi se e kishte trajtuar, por refuzoi të fliste. Një tjetër tregoi se kishte shoqëruar nënën e Lukës në një udhëtim mjekësor në Rusi.
Pas muajsh kërkimesh, hetuesit arritën te një ish-roje e pallatit të Lukës, e cila i drejtoi te një person që kishte shërbyer si truproja e tij.
Ky i fundit, i identifikuar me emrin e ndryshuar Mahmoud, dha një dëshmi të rëndësishme.
Sipas tij, në ditët e fundit të regjimit, Luka kishte deklaruar se do të qëndronte në Damask për ta mbrojtur qytetin.
Por, në orët e para të mëngjesit, ai ishte zhdukur.
Mahmoud pretendoi se Luka kishte marrë me vete edhe një shumë të madhe parash nga kasaforta e zyrës.
Gjurmët kalojnë përmes Libanit
Kërkimi më pas u zhvendos drejt Libanit.
Një burim i lartë në qeverinë libaneze u tha gazetarëve se Luka kishte kaluar nëpër Liban duke përdorur një pasaportë ruse me një emër tjetër, përpara se të udhëtonte drejt Rusisë.
Një tjetër person i lidhur me rrjetin e vjetër të regjimit dha një numër telefoni me prefiks rus.
Dhe kjo ishte pista që ndryshoi gjithçka.
Në apartamentin e Lukës në Damask ishin gjetur më herët edhe dëshmi të lidhjeve të tij me Moskën: çmime nga strukturat ruse të inteligjencës dhe një kartolinë e Vitit të Ri nga një zyrtar i lartë rus.
Rusia kishte qenë një prej mbështetëseve kryesore të regjimit të Asadit dhe pas rënies së tij ishte bërë strehë për vetë ish-diktatorin.
Telefonata që ndryshoi hetimin
Gazetarët arritën të kontaktonin personin që u tha se ishte Hussam Luka.
Ata i bënë pyetje që, sipas tyre, vetëm ai duhej t’i dinte, bazuar në informacionet e mbledhura gjatë hetimit.
Përgjigjet ishin të menjëhershme dhe të sakta.
Më vonë, gjatë një tjetër telefonate, gazetari e pyeti drejtpërdrejt për akuzat ndaj tij.
Zëri në telefon pranoi se nuk mund të fliste lirshëm.
Kur u pyet nëse Rusia po e pengonte të fliste, përgjigjja ishte e paqartë, por domethënëse: “Nuk mund të flas. Nuk mund të shpjegoj.”
Më pas telefonata u ndërpre.
Gazetarët arritën gjithashtu të identifikonin dy zona në periferi të Moskës ku telefoni i lidhur me Lukën ishte aktivizuar.
Megjithatë, nuk pati një takim fizik dhe Luka nuk pranoi t’u përgjigjej më pyetjeve.
Rusia, streha e fundit?
Nëse identifikimi është i saktë, Hussam Luka ndodhet në Moskë.
Kjo do të ishte një goditje e rëndë për familjet siriane që kërkojnë drejtësi për të afërmit e vrarë, torturuar ose zhdukur gjatë regjimit të Asadit.
Qeveria e re siriane ka deklaruar se ka ngritur ndaj Lukës një çështje penale për vrasje me paramendim, torturë dhe vdekje si pasojë e torturës, si dhe se është lëshuar një urdhër-arresti.
Por ekziston një pengesë e madhe: Rusia.
Moska ishte aleate kryesore e Asadit dhe i ka dhënë atij strehim pas rrëzimit të regjimit. Prandaj, mundësia që Rusia të ekstradojë një ish-zyrtar të lartë të aparatit të tij të sigurisë mbetet shumë e ulët.
BBC thotë se qeveria ruse nuk iu përgjigj kërkesave për koment mbi praninë e Lukës në Rusi apo mbi mundësinë e ekstradimit të tij.
Një baba që kërkon drejtësi
Në Homs, Mohammed Towakatli vazhdon të jetojë me kujtimin e djalit të tij shtatëvjeçar.
Ai nuk kërkon më të dijë vetëm se kush e vrau Waelin.
Ai kërkon që njerëzit që, sipas tij, ishin përgjegjës për vdekjen e tij të përballen me drejtësinë.
“Wael ishte vetëm një fëmijë shtatëvjeçar. E vetmja gjë për të cilën interesohej ishte të luante dhe të argëtohej”, thotë ai.
Historia e Hussam Lukës është kështu më shumë se historia e një oficeri të arratisur të një regjimi të rrëzuar.
Është historia e një sistemi të tërë që ndërtoi pushtetin mbi frikën, burgjet dhe heshtjen.
Dhe tani, pas rënies së Asadit, pyetja më e madhe është nëse drejtësia do të arrijë ndonjëherë te njerëzit që për vite me radhë dukej se ishin të paprekshëm.
“Merimanga” mund të jetë fshehur në Moskë, por rrjeti i saj mbetet ende i shtrirë mbi kujtesën e një vendi që kërkon të dijë të vërtetën.
