SHQIPTARI NEWS – Ndahet nga jeta në moshën 84 vjeçare Madeleine Albright, gruaja e parë Sekretare e Shtetit Amerikan.
Albright ishte një figurë qendrore në administratën e Presidentit Bill Clinton, ku së pari shërbeu si ambasadore E SHBA në Kombet e Bashkuara përpara se të bëhej diplomatja më e lartë e vendit në mandatin e dytë. Ajo mbrojti zgjerimin e NATO-s, nxiti që aleanca të ndërhynte në Ballkan për të ndaluar gjenocidin dhe spastrimin etnik, u përpoq të reduktonte përhapjen e armëve bërthamore dhe mbrojti të drejtat e njeriut dhe demokracinë në të gjithë globin.
Albright do të mbahet mend për shqiptarët, si kumbare e lirisë së Kosovës. Albright ishte iniciatore e Konferencës së Rambujesë në vitin 1999, marrëveshje që i dha fund regjimit të Millosheviçit dhe solli çlirimin e Kosovës.
Ajo ka kontribuar për lirinë e Kosovës gjatë viteve të vështira të luftës dhe për ta shpërblyer shteti i Kosovës e ka nderuar me Medaljen e Arte të Lirisë. Për kontributin e saj për pavarësinë e Kosovës, në Prishtinë, më 2019, në përvjetorin e 20-të të hyrjes së trupave të NATO-s, u zbulua në Prishtinë busti në nder të saj.
Vdekja e Albright nga kanceri u konfirmua nga familja e saj në një deklaratë.
“Ajo ishte e rrethuar nga familja dhe miqtë”, thuhet në deklaratë. “Ne humbëm një nënë, gjyshe, motër, teze dhe mike të dashur”.
Ndër ata që i bënë homazhe pas njoftimit për vdekjen e saj ishin ish-presidenti Bill Clinton dhe Hillary Clinton.
“Pak liderë kanë qenë kaq të përshtatshëm për kohën në të cilën kanë shërbyer,” thanë çifti Clinton. “Për shkak se ajo e dinte nga dora e parë se vendimet e politikës së Amerikës kishin fuqinë për të bërë një ndryshim në jetën e njerëzve në mbarë botën, ajo e shihte punën e saj si një detyrim dhe si një mundësi.”
Sekretari aktual i Përgjithshëm i NATO-s, Jens Stoltenberg, tha pas njoftimit se Albright “ishte një forcë për liri” dhe një “kampion i hapur i NATO-s”.
Ish-presidenti i SHBA-së Xhorxh W Bush tha se Albright “e kuptoi nga dora e parë rëndësinë e shoqërive të lira për paqen në botën tonë”.
Sekretarja e Jashtme e Mbretërisë së Bashkuar, Liz Truss, shkroi në Twitter se bota “duhet të qëndrojë pranë” vlerave të Albright “më shumë se kurrë”.
Kush ishte Albright:
Albright lindi Marie në Pragë në vitin 1937 në Çekosllovakiën e atëhershme – Albright ishte vajza e një diplomati çekosllovak, i cili u detyrua të shkonte në mërgim pas pushtimit të vendit të tij nga Gjermania naziste në 1939.
Albright u transferua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1948, në të njëjtin vit që familja e saj aplikoi për azil politik, me argumentin se ata nuk ishin në gjendje të ktheheshin në shtëpi si kundërshtarë të regjimit komunist të vendit të tyre. Ajo mori nënshtetësinë amerikane në vitin 1957.
Si një refugjate që iku në SHBA me familjen e saj si fëmijë, ajo bëri histori duke u bërë gruaja e parë që shërbeu si sekretare e shtetit – gruaja me postin më të lartë në qeverinë amerikane.
Si diplomate, Albright ndihmoi në formësimin e botës post-sovjetike gjatë administratës së Klintonit, duke përdorur atë që ajo e quajti “idealizëm pragmatik” për të lundruar në ujërat e paeksploruara gjeopolitike. Kjo përfshinte, nganjëherë, një politikë të jashtme agresive që përdorte fuqinë ushtarake të SHBA-së – në vende si Iraku dhe Ballkani – kur diplomacia dështoi.
Fushatat e bombardimeve të NATO-s në shtetet e ish-Jugosllavisë ndihmuan në përcaktimin e një roli post-sovjetik për aleancën perëndimore në një kohë kur e ardhmja e NATO-s ishte shumë e dyshimtë.
Albright ishte gjithashtu kampione e zgjerimit të NATO-s, duke mbikëqyrur shtimin e Polonisë, Hungarisë dhe Republikës Çeke në 1999 – një lëvizje, pasojat e së cilës po ndihen fort sot.
Në vitin 1997, ajo u bë Sekretare e Shtetit, duke kapërcyer kundërshtimin nga ajo që disa e quajtën më vonë fraksioni “çdo gjë përveç Albright” të Shtëpisë së Bardhë.
Ajo u bë më e famshme gjatë kësaj kohe për përpjekjet e saj për të shtyrë administratën e Klintonit për të ndërhyrë për të ndaluar spastrimin etnik në Kosovë që po kryhej nga regjimi serb i Sllobodan Millosheviqit.
Disa kritikë e quajtën fushatën pasuese të bombardimeve të NATO-s “Lufta e Albright”.
“Unë marr përgjegjësinë e plotë… për të besuar se ishte thelbësore për ne që të mos qëndronim pranë dhe të shikonim atë që Millosheviqi po planifikonte të bënte,” tha ajo në atë kohë. “Ne nuk mund të shikojmë krimet kundër njerëzimit.”
Kosova përfundimisht shpalli pavarësinë e saj nga Serbia në vitin 2008, nëntë vjet pas ndërhyrjes së aleatëve.
Kryetarja e saj, Vjosa Osmani, tha të mërkurën se vendi kishte humbur një “mik të paçmuar”, duke shtuar se “kontributi i Albright për lirinë dhe demokracinë tonë nuk do të harrohet kurrë”.
Në vitin 2012, presidenti i atëhershëm Barack Obama i dha asaj Medaljen Presidenciale të Lirisë – çmimi më i lartë i disponueshëm për një civil – për punën e saj në Ballkan. Duke bërë homazhe të mërkurën, zoti Obama lavdëroi “karrierën e saj të shkëlqyer”.
