GAZETA E LONDRES – Plani i Trump për Gazën: ambicie diplomatike mes skepticizmit politik
Nga Kujtim Vani
Një dokument i ri diplomatik i hartuar nga presidenti amerikan Donald Trump, i përbërë nga 21 pika, synon t’i japë fund luftës dyvjeçare në Gaza dhe të hapë një kapitull të ri në Lindjen e Mesme. Sipas mediave izraelite dhe ndërkombëtare, plani është prezantuar para kryeministrit Benjamin Netanyahu dhe liderëve arabë, duke propozuar një armëpushim të menjëhershëm dhe krijimin e një administrate të përkohshme për territorin palestinez.
Në thelb, nisma parashikon ndërprerjen e luftimeve, tërheqjen graduale të forcave izraelite dhe një shkëmbim të menjëhershëm humanitar: kthimin e pengjeve dhe trupave të viktimave, në këmbim të lirimit të qindra të burgosurve palestinezë, përfshirë mbi 1.000 të arrestuar pas tetorit 2023. Ky hap shihet si një lëvizje për të ulur tensionin dhe për të rivendosur një minimum besimi mes palëve.
Një element kyç mbetet përjashtimi i Hamasit nga çdo strukturë politike. Dokumenti ofron amnisti për anëtarët e tij nëse heqin dorë nga dhuna dhe garanci për kalim të sigurt për ata që zgjedhin largimin. Kjo qasje shihet nga analistët si një përpjekje për të eliminuar grupin nga skena politike, por njëkohësisht mbart rrezikun e rezistencës së armatosur dhe mungesës së legjitimitetit të çdo administrate të re.
Plani sugjeron ngritjen e një administrate tranzitore të përbërë nga teknokratë palestinezë, të mbështetur nga një strukturë ndërkombëtare e udhëhequr nga SHBA në bashkëpunim me partnerë arabë dhe europianë. Siguria në territor do të garantohet nga një Forcë Ndërkombëtare Stabilizimi, me mandat për të trajnuar një polici vendore. Kjo tregon përpjekjen për të kombinuar kontrollin ndërkombëtar me vetëqeverisjen lokale, por njëkohësisht ngre pyetje mbi sovranitetin palestinez dhe pranueshmërinë e një force të jashtme në terren.
Në aspektin humanitar, dokumenti përfshin korridore të sigurta dhe hyrjen e 600 kamionëve ndihma në ditë, të shpërndara nga OKB dhe organizata të pavarura. Për më tepër, parashikohet një fond rindërtimi me një buxhet fillestar prej 90 milionë dollarësh për vitin e parë, me synimin për të hapur zona ekonomike dhe vende pune. Megjithatë, ekspertët vërejnë se shuma mbetet modeste krahasuar me dëmet masive të shkaktuara gjatë konfliktit.
Sfida kryesore e planit lidhet me mungesën e një afati të qartë për transferimin e pushtetit tek Autoriteti Palestinez, një strukturë që prej kohësh është kontestuar si nga Izraeli, ashtu edhe nga një pjesë e palestinezëve. Nga ana tjetër, Hamasi deklaron se nuk ka marrë asnjë propozim zyrtar, ndërsa Netanyahu ka dhënë miratim “në parim”, por me rezervat e zakonshme që shpesh kanë bllokuar zgjidhje të ngjashme.
Dokumenti është prezantuar edhe në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së në Nju Jork, ku shtete si Egjipti, Katari, Arabia Saudite dhe Turqia e kanë pritur me kujdes, pa dhënë mbështetje të plotë. Pjesëmarrja e kufizuar e palës palestineze dhe paqartësitë mbi zbatimin praktik e bëjnë planin më shumë një projekt ambicioz sesa një strategji të garantuar për sukses.
Në këtë kuptim, plani i Trump shihet si një tentativë për të rikthyer SHBA në qendër të procesit të paqes në Lindjen e Mesme, por për momentin mbetet i brishtë, i varur nga kompromiset e pamundura mes Izraelit, palestinezëve dhe fuqive rajonale.
Në thelb, plani i Trump nuk është vetëm një përpjekje për t’i dhënë fund një lufte dyvjeçare, por edhe një test mbi gatishmërinë e aktorëve rajonalë dhe ndërkombëtarë për të pranuar një rregull të ri loje në Gaza. Pa një konsensus të gjerë palestinez, pa garanci të forta mbi zbatimin dhe pa një vizion afatgjatë për shtetësinë, nisma rrezikon të mbetet një dokument ambicioz në letër, më shumë sesa një kornizë reale për paqe.
